نبودم ، و كشيش گرجى نيز دربارهء مذاكراتشان چيزى به من نگفت زيرا نمىخواست از آن آگاه شوم . فقط اظهار داشت كشيش گرجى از اينكه اسقف همان سرودها را كه بايد در ستايش خدا و به هنگام دعا و نماز در كليسا بخواند در چنين مجلس براى سرگرمى گروهى افراد عشرتجو و هوسباز خوانده است ، سخت آزرده خاطر و ناخشنود است . همچنين وى از اينكه نايبالسلطنه حرمت مبلّغان مذهبى را به سزا رعايت نمىكند ، آنان را زير فرمان خود مىدارد ، و به انجام دادن اوامر خويش وادار مىكند خشمگين و رنجيده و دلآزرده است . چنان كه در اين جشن رئيس هيأت مبلّغان دينى را به نواختن پيانو و خواندن آواز ناچار كرده است . امّا جز شكيبايى و خون دل خوردن چاره نيست ؛ زيرا اگر با او ستيزه كنيم از فعاليّتها و تبليغات مذهبى ما به شدت جلوگيرى مىكند .
چنان كه گفتم ما مقارن نيمه شب پس از به جا آوردن مراسم تعظيم و تكريم و كسب اجازه از مقام عالى نايبالسلطنه از مجلس بيرون آمديم . پيش از آنكه از حضورش مرخص شويم احوال پادشاه اسپانيا خويشاوندش را از من پرسيد و جام جواهرنشانش را به سلامتى او لا جرعه سر كشيد و به ما نيز فرمان داد از همان جام گرانبها به سلامتى پادشاه اسپانيا شراب بنوشيم . نمىدانم هدف او از اين دستور جلوه دادن و نماياندن عظمت و شكوه خويش بود يا بر آن بود كه بدين وسيله از رئيس گروه مبلّغان كه از پيروان سلطان كاتوليك اسپانيا بود تجليل به عمل آورد .
بيشتر روز هفدهم را به گفتگو با كاپوسنها دربارهء خويشاوندى نايبالسلطنه با پادشاه اسپانيا گذراندم . گروهى از مصنّفان و مؤلفّان بر اين اعتقادند كه مليّت اسپانيوليها به نژاد ايبرى - گرجستان - مىپيوندد و من از كاپوسنها پرسيدم نايبالسلطنه رابطهء خويشاوندى خود را با دودمان سلطنتى اسپانيا چگونه توجيه مىكند . مبلّغين مسيحى جواب گفتند كلمان هشتم ضمن نامههايى كه به تهمورس خان نوشته غالبا از خويشاوندى وى با فيليپ دوّم و برادرى و همبستگى اسپانيوليها و ايميرتها سخن در ميان آورده ، و تهمورس خان براى اثبات اين خويشاوندى نهايت تعصّب و دلبستگى داشته است . آباء كاپوسن به من گفتند كه همهء مردم گرجستان بتخصيص نايبالسلطنه به برقرارى و تحكيم اين خويشاوندى بسيار پاىبندند ، و آن را مايهء مباهات و حيثيّت خويش مىشمارند . چنان كه از مكتوبى كه نايبالسلطنه دو سال پيش به پادشاه لهستان نوشته اين نكته به خوبى
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 378
مساهمون: ژان شاردن
ص٣٧٨