قلعهء تفليس را تركان در سال 1576 ساختهاند . كمى پيش از اين زمان سپاهيان ترك به فرماندهى مصطفى پاشا تفليس و قسمت زيادى از اطراف آن را به تصرّف خود درآوردند . « 1 » سيمون خان كه در آن روزگاران پادشاه گرجستان بود نتوانست از نفوذ تركان جلوگيرى كند . مصطفى پاشا پس از تصرّف تفليس و حوالى آن به سليمان امپراتور عثمانى نوشت به منظور حراست شهر واجب و لازم است كه در آن قلاع و استحكاماتى ساخته شود . سليمان با پيشنهاد وى موافقت كرد ، و اين قلعه ساخته شد ؛ و اگر بگوييم بيشتر دژهاى گرجستان را عثمانيان ساختهاند سخنى به گزاف نگفتهايم .
مصطفى پاشا پس از اينكه ساختمان قلعه به پايان رسيد صد توپ در نقاط حسّاس آن نصب كرد ، و فرماندهى آن را به محمّد پاشا واگذار كرد . تفليس متجاوز از چهارده كليسا دارد « 2 » ، و اين مقدار عبادتگاه براى مردمانى كه به دين اعتقاد زياد ندارند ، و پايهء مذهبىشان سست است زياد است . از مجموع كليساهاى تفليس شش تا از آن گرجيان ، و بقيّه مخصوص ارامنه است . صيون بزرگترين و معتبرترين كليساها در ساحل رودخانه ، و از سنگهاى خوشتراش ساخته شده . اين كليسا قديمى است و به سبك كهنترين كليساهاى مشرق زمين بنا شده است . اساس اين كليسا مبتنى است بر چهار صحن كه در ميان آنها گنبدى عظيم متكى به چهار ستون برافراشته شده ، و يك منارهء مخصوص نصب فانوس ، محراب بزرگ كليسا ، در ميان صحن ، مقابل مشرق است . سطح داخلى كليسا پوشيده از نقاشيهاى سبك يونانى است . اين نقاشيها هيچگونه ارزش هنرى ندارد ، و به دست نقاشان مبتدى و ناشى انجام گرفته است . چنان كه بيننده چندان كه دقيق و تيزبين باشد چهرهها را از يكديگر باز نمىشناسد ، و به هويّت صاحبان آنان پى نمىبرد . اسقفهاى تفليس كه تىبىلل (
tibilel
) ناميده مىشوند در اين كليسا سكونت دارند ، بعد از صيون
هامش
( 1 ) - تفليس را لله مصطفى در سال 1578 ميلادى - 956 خورشيدى فتح كرد ، و هم او در 1570 جزيرهء قبرس را از ونيزيها گرفت .
( 2 ) - تورنفر (taurnefart) تعداد كليساهاى گرجيها را پنج وعده كليساهاى ارميان را هفت دستگاه شمرده و نيز در آغاز قرن نوزدهم عده كليساهاى گرجيها پانزده ، و شمار كليساهاى ارمنيها بيست دستگاه بوده است .
- كليساى بزرگ آن در قرن ششم بنا شده اما در قرن يازدهم توسعه و تكميل يافته است . منار ناقوس كليسا در سال 1425 ميلادى به اتمام رسيده و كليساى كوچك جنوبى آن در سال 1657 خاتمه يافته و نقاشيهاى آن مربوط به قرن نوزدهم است .