دين است .
گرجيها در رباخوارى نيز دليرند . ممكن نيست پول بدون گرفتن گرو و سود آن به كسى وام بدهند . حدّاقل سودى كه مىگيرند دو درصد در هر ماه است . زنان گرجى نيز در داشتن رذائل اخلاقى دست كمى از مردان خود ندارند . آسان رام و تسليم مردان مىشوند ، و بىگمان در كشاندن سرزمينشان به ورطهء فساد و تباهى و رسوايى ، گناهشان از مردان افزونتر است .
اكنون نوبت آنست كه به فضايل گرجيها نيز اشارت كنم . آنان از برخى فضايل انسانى و ادب برخوردارند و در بسيارى موارد معتدلاند . اين نيز گفتنى است كه آداب و عادات و اخلاق گرجيها متأثر از اخلاق و آداب و عادات همسايگان آنهاست . آنان طى رفت و آمدهاى تجارى به كشورهاى همجوار بسى چيزها مىآموزند ، و چون اصولا پاىبند به مسائل و غوامض مذهبى نيستند از آزادى مطلق برخوردارند ، و در عرصهء بحث و جدل نيز زبانآورند ، و هرچه را با ميزان سنجش آنان موافق باشد مىپذيرند .
در گرجستان گروههاى زيادى از مليتهاى مختلف ارمنى ، يونانى ، يهودى ، ترك ، ايرانى ، هندى ، تاتار ، مسكوى و اروپايى زندگى مىكنند . عدهء ارمنيها از گروههاى ديگر زيادتر ، حتى از شمار اهالى گرجستان نيز بيشتر است . ارمنيها گرچه به كارهاى حقير اشتغال دارند اما ثروتشان بيش از دارايى ديگران است . گرجيها مقتدر ، عظيم ، پرهيبت ، مغرور و متكبرند ، و اختلاف بيخناكى كه از نظر هوش ، طبع و سرشت ، انديشه ، آداب و اخلاق و رسوم ميان گرجيها و ارامنه است آنان را چنان نسبت به هم بدبين ، متنفر و كينهخواه كرده است كه دور مىنمايد هرگز به هم سازگار و مهربان شوند . همچنان كه اروپاييان يهوديان را تحقير مىكنند ، گرجيها ارامنه را پست و سبك مىشمارند .
پوشاك مردم اين سرزمين مانند لباس لهستانيهاست ، و كلاهشان نيز به كلاه ايشان شباهت دارد . نيمتنهء آنان تا روى شكم باز است و با دكمههايى كه از قيطان بافته مىشود بسته مىگردد . كفش مردان و لباس زنان همانند كفشى است كه مردان ايرانى به پا مىكنند ، و زنان ايرانى مىپوشند . كاخهاى اعيان و اشراف ، اماكن عمومى گرجستان همه به سبك ساختمانهاى ايران ساخته شده است . مخارج بنايى در اين سرزمين زياد
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 333
مساهمون: ژان شاردن
ص٣٣٣