كثرت ، و هم از جهت جنس و نژاد در سطح عالى است . از لحاظ داشتن جانوران شكارى در جهان كممانند است . در اين سرزمين انواع پرندگان به حدّ وفور يافته مىشود . خوكهاى وحشى گرجستان از نظر كميّت و لطافت جنس با خوكهاى كلشيد برابرى مىكنند . اين نيز گفتنى است كه غذاى اصلى مردم اين سرزمين گوشت خوك است . در سراسر مزارع گرجستان گلّههاى بزرگ خوك در حال حركت و تغذيهاند .
مردم گرجستان بر اين باورند كه مصرف زياد گوشت خوك براى انسان هيچ ناراحتى و عارضه ايجاد نمىكند ، و من اين گفته را باور مىكنم زيرا با اينكه هر روز به مقدار زياد ، از گوشت خوك استفاده مىكنم تاكنون هرگز دچار بيمارى معدى و گوارشى نشدهام .
درياى خزر نزديك گرجستان است ، و رود كور نيز در آن سرزمين جريان دارد . مردم در تمام فصول سال از اين دو مركز توليد ماهى ، حدّ اكثر استفاده را مىكنند . بارى ، به تحقيق مىتوان باور كرد كه هيچكس در هيچ نقطهء دنيا نمىتواند مواد غذايى به خوبى و ارزانى آنچه در گرجستان وجود دارد ، بيابد . اين نيز گفتنى است كه به نسبت جمعيّت ، آن اندازه كه شراب در گرجستان مصرف مىشود ، در هيچ نقطه دنيا به كار نمىرود . شراب اين سرزمين از نظر كيفيّت در نهايت امتياز است . در اينجا نيز مانند آنچه در كلشيد معمول است موها را كنار درختان مىنشانند تا دور آنها بپيچند ، و بالا بروند . هر سال مقدار زيادى شراب از تفليس به ارمنستان و مدى و اصفهان و برخى جاهاى ديگر حمل مىشود . شاه ايران نيز از شراب تفليس مىآشامد .
مقدار شرابى كه يك اسب مىتواند بكشد بيش از هشت فرانك قيمت ندارد .
خوراكيهاى ديگر نيز به همين نسبت فراوان و ارزان مىباشد . محصول ابريشم گرجستان مرغوب و زياد است ، امّا در زمان حاضر بيش از نصف مقدارى كه جهانگردان در آثار خود نوشتهاند ، نيست . افزون بر اين مردم اين سرزمين در كار استفاده كردن از ابريشم مهارت كافى ندارند . آنان ابريشم خام را به تركيه ، ارزروم ، و سرزمينهاى مجاورشان كه با آنان روابط بازرگانى دارند ، حمل مىكنند .
نژاد مردم گرجستان پاكترين و اصيلترين نژادهاى مشرق زمين ، و اگر گزاف نباشد خالصترين نژادهاست . من ميان مردم گرجستان هرگز يك صورت زشت نديدهام . همهء مردم اين سامان خواه زن و خواه مرد در نهايت زيبايى و وجاهتاند .
طبيعت نهايت مهارت خود را در مشاطهگرى و آرايش جمال زنان اين سامان به كار
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 331
مساهمون: ژان شاردن
ص٣٣١