فصل نوزدهم دعاهاى مقدس
ذكرها و دعاهاى همه كتابهاى مذهبى مينگرلى به زبان گرجى زمانهاى قديم و به لفظ قلم است كه با زبان امروزى كه عامه مردم با آن سخن مىگويند تفاوت زياد دارد . حروف نوشتنى نيز دو نوع متفاوت است . يك قسم آن خاص نوشتن زبان معمولى است ، و قسم ديگر حروفى است كه با آن كتب مذهبى و ادعيه و اذكار و ديگر آثار دينى را مىنويسند ، و كماند كسانى كه با اين حروف آشنا باشند و بتوانند آن را بخوانند . حتى روحانيان نيز از خواندن اين حروف در مىمانند به اين جهت براى جبران عجز و نارسايى خويش سرود قداس را از بر مىكنند ، و هر جا و به هر مناسبت آن را مىخوانند . نه تنها پاپاسها و كشيشها از خواندن و نوشتن كتابهاى مذهبى و درك و فهم معانى آنها عاجزند ، بل كه اسقفها نيز از خواندن آثار و كتابهاى مذهبى كاملا در مىمانند . و همين ناتوانى يكى از موجبات عمدهء گمراهى مردم و ناآگاهى آنان از مسائل دينى است ، و اين سخن سن ميلر كه گفته است : همهء الحاد و كفر و بدعتها و زندقهها حاصل خط بد و ناخوانايى نوشتههاى قديم است حقيقت محض مىباشد .
ميان مردم مينگرلى كماند كسانى كه خواندن و نوشتن بتوانند . شگفت اين كه ميان زنان افراد باسواد بيش از مردان مىباشد . گرچه بانوان هنگام بحث در مسائل مهم مختلف اغلب به راه خطا مىروند و اشتباه مىكنند ، ولى به هر روى توجّه آنان حتى به مسائل علمى و دينى به مراتب بيش از مردهاست ، و گفتار سن بازيل (
saint basile
) كه خطاب به خواليگر امپراتور والنس (
valens
) گفته است .
tuumest de pulmentis cogitare non dogmata
sacrd et divina decoquere