رفته و پوسيده و پاره كه جاى سفره به كار مىرود مشاهده مىگردد .
در وسط محراب تصوير كوچكى است كه مردم در برابر آنها مراسم پرستش را به جا مىآورند . هنگام اجراى اين مراسم بايد بر يقين عودسوزشان كه از جنس آهن است در دستشان باشد .
براى اينكه طول كلام مايهء ملال و دردسر خوانندگان نشود از شرح بيشتر خوددارى مىكنم ، هر چند ممكن است كه برخى تصور كنند هنوز بسيارى از مراسم ناگفته مانده است . به هر حال يادآورى مىكنم تمام مراسمى كه به تفصيل بيان شد مخصوص كليساهاييست كه از آن پاپاسهاى كلشيد است . اما كليساهاى اسقفها از سنگهاى نازك و سفيدى كه شبيه سنگ مرمر است ، و قطعات آن همه با هم تفاوت دارد ، ساخته شده است . همه در مدخل در ، پيشخان سر پوشيدهاى دارند كه از همان سنگها ساخته شده و از نقاشيها و كتيبههاى گرجى زينت يافته است . درون اين كليسا بسيار تميز است ، و از نقوش زيبا از جمله تصاوير شارح زندگى حضرت عيسى و نقشهاى قديسين ارتدكس يونانى زينت يافته است ، مزامير حضرت داوود كه به خط خوش نوشته شده در نهايت دقت و مواظبت حفاظت مىشود ، تا گرد خاك و غبار و رطوبت و عوامل ديگر به آنها آسيب نرساند . قابهاى تصاوير مقدس كليسا بزرگ و به درازاى بالاى يك مرد است . اين قابها از نقره يا از مس ساخته و پرداخته شدهاند .
قابهاى كوچكى نيز وجود دارند كه در آنها غالبا تصاوير حضرت مريم و سن ژرژ جا داده شده است ، و مورد احترام همگان است . در ميان كليسا چهلچراغى از جنس مس ديده مىشود كه چندين شمع در آنجا دارد . همچنين كليسا داراى چندين مشعل است . جايگاه مقدس بسيار پاكيزه است ، و يك پردهء پر پهنا ، و يك ساغر سيمين در آن است . خدا كند همچنانكه پادشاهان روحانى معابد خود را هر چه نيكوتر حفاظت و نگهدارى مىكنند هم چندان در خشنودى دلها ، و آسايش حال رعايا و زيردستان خود بپردازند ، و اگر چنين شود همهء مردمان تيرهروز مينگرلى به راه راست هدايت مىشوند ، و نيك بخت و كامروا و پيروز خواهند شد . اما افسوس كه همهء مساعى روحانيان عالى مقام صرف اين مىشود كه گوشت بخورند ، در خواندن دعا ، و وعظ و خطابه مصمم و دقيق باشند . تظاهر به عبادت كنند ، و امثال اينها .
جاى ناقوس كليساى اسقفها بسيار مناسب است ، و ناقوسشان صداى خوشآهنگ و دلنواز دارد . بعضى از كليساهاى آنان بسيار قديمى است و ديوارهاى
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 163
مساهمون: ژان شاردن
ص١٦٣