بسيار دشوار است كه در طول هزار قدم بتوان سه يا چهار كلبه را كنار هم مشاهده كرد . در سراسر اين سرزمين بيش از نه يا ده خانهء خوب وجود ندارد روكس (
rucs
) با شكوهترين آنها متعلق به سلطان مينگرلى است . ديوارهاى اين كاخ از سنگ ساخته شده ، اما نازك و چندان بد و نامستحكم است كه در برابر كوچكترين هجوم مقاومت ندارد . اين كاخ يا قلعه دو توپ دارد ، اما قلعههاى ديگر فاقد آنند . ساختمان خانهها يا قلعههاى كلشيد بدين گونه است : در محوطهاى ميان جنگل انبوه برجى سنگى به بلندى سى چهل پا بنا كردهاند . اين ساختمان برج مانند مىتواند پنجاه يا شصت نفر را در خود جا بدهد ، و مستحكمترين مجموع قلعهها و بناهاست . همه ذخاير و اجناس گرانبهاى مهمتر قصر در برج حفاظت مىشود ، و نيز كليهء پناهندگان به وى ، در اين برج به سر مىبرند . پنج يا شش برج ديگر كه از چوب ساخته شدهاند و كوتاهترند در اطراف برج اصلى بنا شدهاند . اين برجها مركز تداركات و خواربارند ، و اگر دشمنى بدين سرزمين روى آورد ، همهء زنان و كودكان در اين برجها جمع مىشوند .
جز اينها در محوطهء مذكور چندين كلبه ساخته شده كه برخى از تخته ، بعضى از شاخههاى درخت ، و قسمتى از نى درست شدهاند . دور مجموعهء اين بناها پر چين ضخيم كشيده شده . افزون بر اينها گرد آنها را ديوارى از درختان ستبر فرا گرفتهاند .
اين درختان چنان در كنار هماند كه هيچ كس نمىتواند از فاصلهء اندك ميان آنها بگذرد ؛ و تنها طريق نفوذ به داخل محوطه راهى است كه مخصوص ورود و خروج ساخته شده است . وقتى بيم حملهء دشمن در ميان باشد اين راه منحصر به فرد را با تنهء درختان عظيم چنان مسدود مىكنند كه مهاجم هرگز نمىتواند به محوطهء قلعهها راه يابد .
هامش
بزرگى است كه آقا و نوكر ، دختران ، پسران ، با هم در آن جا زندگى مىكنند . زمستانها در اجاقى كه ميان آن اتاق بزرگ كندهاند آتش مىافروزند . ديوارهاى اين اتاق بزرگ همه از چوب ساخته شده ، و پوشش سقف آنها از شاخههاى درختان و پوشال است . هيچ كس نمىتواند پيشبينى كند كه دوام اين اتاقها چند ساعت يا چند روز يا چند ماه است زيرا ممكن است به اندك غفلت سراسر آن با يك جرقه آتش بسوزد ، و براى اينكه در صورت آتشسوزى اتاقهاى ديگران طعمه حريق نگردد آنها را دور از هم درست مىكنند . اين اتاقها فاقد پنجره است و چون در آن جا شيشه نيست نور فقط از در ورودى به اتاق مىتابد . بعضى نيز در سقف سوراخى براى بيرون رفتن دود و تابيدن نور تعبيه مىكنند .