كلشيد و نقاط مختلف مشرق زمين ديدهام كه به روى گور تازه درگذشتگان تخته سنگ عظيمى مىغلتانند تا شغال نتواند مردهها را از گور بيرون بياورد . اين جانور جسور نه تنها مردگان را مورد تعرّض قرار مىدهد بلكه به هر كسى كه قدرت دفاع نداشته باشد حمله مىبرد . مثلا كودكان و بيماران را مىشكند . توانايى و مهارت اين جانور در نفوذ به خانهها و خيمهها و آغلها و آشيانهء طيور شگفتانگيز است ، و اگر در اين جاها مواجه با ناكامى شود و چيزى باب دندان خود نيابد جامه يا كفش يا جوراب را مىربايد و مىرود . زوزهء اين جانور سخت مهيب و ناراحت كننده است ، شبانگاهان وقتى دستهء شغالان به حركت در مىآيد ، و با هم زوزههاى مختلف مىكشند به راستى موى بر اندام كسانى كه به ناگاه اين صداهاى ناهنجار را مىشنوند ، راست مىشود .
دو قارهء آسيا و افريقا پيوسته دستخوش خطرات و ضايعات اين جانور بدآرام است . افريقاييان به اين حيوان سبع بسيار گزند دابول (
dabul
) مىگويند ، و برخى معتقدند اين همان جانور است كه لا تنها آن را كروكوتا (
crocuta
) ناميدهاند « 56 » و به يونانى سيسياسا (
cgciassa
) مىگويند ، و در زمانهاى قديم سگ وحشى ناميده مىشد . ميان كشورهاى مشرق زمين ، هيچ مملكتى بيش از كلشيد شغال ندارد .
دستههاى زياد اين جانور بدصدا و گران گزند شب و روز همه جا در حركتند ؛ حتى در خانهها نفوذ مىكنند ، و به گلههاى گوسفند و مرغدانها و بوستانها تلفات و خسارات زياد مىرسانند . رئيس گروه مبلغين ته آتن مقيم مينگرلى روزى به من گفت : گرگها در مدت يك هفته سه اسب و يك كرّه اسب او را نزديك خانهاش كشتهاند و خوردهاند .
كلشيد اسبهاى بسيار دارد كه همه اصيل و نژادهاند ، و از آنها هر چه نيكوتر مواظبت و نگهدارى مىكنند ، و گوشت آنها را نمىخورند . وقتى از سواركارى برمىگردند زين و دهنه را از اسب جدا ، و او را براى چريدن يله مىسازند . كلشيديها اسب را نعل نمىكنند ، به آنها علف دستى نمىدهند ، و آنها را رها مىكنند تا به دلخواه خود بچرند .
مينگرلى فاقد شهر و حومه است ، و مجموع آباديهاى آن منحصر است به دو آبادى كه در ساحل دريا واقعند . همهء خانههاى اين دو آبادى دور از هم بنا شدهاند ؛ « 57 » و
هامش
( 56 ) - به زبان يونانى شغال تس (thos) ناميده مىشود كه كروكوتا (crocuta) شغال است .
( 57 ) - بنا به نوشته يكى از جهانگردان نامى خانههاى مينگرلى دو يا چند اتاق ندارد بلكه عبارت از تالار