قسطنطنيه آن اجازهنامه را نپذيرفتند و باطل شمردند . توضيح اينكه همهء اروپاييانى كه با دولت عثمانى رابطهء تجارى دارند طبق شرايطى كه در معاهدات كاپيتولاسيون گنجانده شده بايد حقوق گمركى را هنگام تخليهء بار از كشتى بپردازند ، و به استناد همين قرارداد ونيزيها هنگامى كه كشتى كوچك تجاريشان به قسطنطنيه رسيد ، پيش از آنكه كشتى در كافا لنگر بيندازد و بارش را تخليه كند از اداى حقوق گمركى سر باز زدند . شواليه كيرينى چون با اصرار و سماجت مأموران در گرفتن حقوق گمركى مواجه شد از دفتردار باب عالى حكمى گرفت كه مأموران نبايد از ورود كشتى ونيزى به لنگرگاه قسطنطنيه ممانعت كنند . دفتردار عالىترين شخصيت خزانهدارى عثمانى است ، و همه سازمانهاى گمرك در سرتاسر كشور ، زير نظر وى اداره مىشود .
مسؤول گمرك قسطنطنيه پس از مطالعهء دستور دفتردار ، به نخستوزير نوشت اگر تجارت ونيزيان در كشور عثمانى تحت اين شرايط جريان و ادامه يابد ، زيانها و خسارتهاى گران گزندى به امپراتورى و باب عالى مىزند ؛ زيرا در شرايط عادى از كالاهايى كه از ونيز پس از گذشتن از درياى سياه و به مقصد بنادر عثمانى صادر مىشود دوبار حقوق گمركى دريافت مىگردد ؛ بدين معنى كه هم هنگام ورود كشتى به قسطنطنيّه ، و هم در وقت بازگشتن و حمل مال التجاره عوارض گمركى گرفته مىشود ، و اگر ونيزيها در كار تجارت در درياى سياه و سواحل آن آزادى عمل داشته باشند ، و طبق شرايط كاپيتولاسيون فقط هنگام تخليهء بار موظّف به اداى حقوق گمركى باشند ، ديرى نمىگذرد كه ورود و خروج كالاهاى مختلف عملا در انحصار ونيزيها در مىآيد ، و نقصانى فاحش بر درآمد خزائن مقام خلافت وارد مىشود .
همچنين بر اثر رفت و آمد مكرر ونيزيان در بنادر ساحلى درياى سياه ، اندك اندك ميان آنان و شاهزادگان و اميران مسيحى كه در بعضى سواحل حكومت مىكنند روابطى برقرار مىشود كه كاملا به زيان دولت عثمانى است . افزون بر اينها ، اگر رفت و آمد اروپاييان خاصه ونيزيان در درياى سياه توسعه يابد ، چون كشتيهاى تجارى و مسافربرى آنان از كشتيهاى كشور عثمانى مجهزتر و بهتر و مطمئنتر است هر آينه مردم و بازرگانان براى مسافرت و حمل كالا ، كشتيهاى اروپاييان را بر كشتيهاى عثمانى ترجيح مىنهند ؛ لاجرم گروه كثيرى از مسلمانان و مسيحيان تابع عثمانى بيكار و فقير و سرگردان مىشوند .
نخستوزير پس از خواندن گزارش مسؤول گمركات دستور داد از رفت و آمد
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 102
مساهمون: ژان شاردن
ص١٠٢