83 - امام صادق عليه السّلام فرمود : كسى كه عاقل باشد دين دارد و كسى كه دين دارد وارد بهشت خواهد شد .
84 - امام موسى بن جعفر عليه السّلام فرمود : اى هشام ! خداوند در كتابش عاقلان و فهميدگان را بشارت داد و فرمود : « پس بشارت ده بندگان مرا ، آنان كه سخن را مىشنوند و از نيكوترين آن پيروى مىكنند آنان كسانى هستند كه خداوند هدايتشان فرموده و آنان خردمندانند » « 1 » اى هشام ! لقمان به پسرش گفت : در مقابل حقّ تواضع و فروتنى كن تا عاقلترين مردمان باشى و همانا كسى كه در برابر حقّ زيرك باشد كم است . اى پسرم ! دنيا دريايى عميق است كه عالمى بسيار در آن غرق گشتهاند پس بايد در اين درياى ژرف كشتى تو تقواى الهى و درون آن كشتى ايمان و بادبان آن توكّل و متصدى و متولّى آن عقل و راهنماى آن دانش و سكّان آن شكيبايى مىباشد . اى هشام ! هر چيزى راهنمايى دارد و راهنماى عقل تفكّر است و رهنماى تفكّر سكوت است و هر چيزى مركبى دارد و مركب عقل تواضع و فروتنى است و براى نادانيت همين بس كه بر چيزى سوار شوى كه از سوار شدن بر آن نهىشدهاى - تا آنجا كه فرمود : اى هشام ! خداوند بر مردمان دو حجّت دارد يكى حجّت ظاهرى و ديگرى حجّت باطنى امّا حجّت ظاهرى همان رسولان و پيامبران هستند و اما حجّت باطنى عقلهاى مردمان است - تا آنجا كه فرمود : - اى هشام ! چگونه عمل تو در نزد پروردگارت پاك مىگردد در حالى كه تو قلبت را از [ اجراى ] امر پروردگارت باز داشتهاى و پيرو هوايت كه بر عقلت چيره گشته است گرديدهاى . اى هشام ! همانا خردمند به اندك از دنيا كه همراه با حكمت باشد خوشنود مىگردد و به اندك از حكمت كه همراه با دنيا باشد خوشنود نمىگردد پس به همين خاطر تجارت آنان سودمند است . همانا خردمندان زيادىهاى دنيا را ترك گفتهاند تا چه رسد به گناهان و ترك دنيا ناشى از فضل و برترى است و ترك گناهان واجب است .
اى هشام ! همانا شخص خردمند به دنيا و اهلش مىنگرد پس در مىيابد كه جز با تحمّل سختى به دنيا نمىتوان رسيد و به آخرت مىنگرد باز مىبيند كه جز با تحمّل سختى به آن نمىتوان رسيد پس از بين اين دو آن را كه باقىتر و ماندگارتر است با مشقّت طلب مىكند .
85 - امير المؤمنين عليه السّلام فرمود : عقل پوششى پوشاننده است و شايستگى زيبايىاى آشكار است
هامش
( 1 ) - زمر / 17 و 18 .