حدّ توكل چيست ؟ فرمود : يقين . عرض كردم : حدّ يقين چيست ؟ فرمود : حدّ يقين آن است كه با وجود خداوند از هيچ چيز نترسى .
73 - از امام صادق عليه السّلام روايت است كه فرمود : نشانهء سالم بودن يقين شخص مسلمان اين است كه مردم را با به خشم آوردن خداوند خوشنود نسازد و آنان را بر آنچه كه خداوند به آنان عطا نكرده است سرزنش نكند زيرا رزق و روزى را نه حرص حريص به سوى او مىكشاند و نه ناخوش داشتن شخص از او باز مىدارد و [ بدانيد كه ] اگر كسى از شما از روزى خود بگريزد چنان كه از مرگ مىگريزد روزىاش او را در مىيابد - چنان كه مرگ او را در مىيابد - سپس فرمود : - همانا خداوند به عدل و انصاف خود آرامش و راحتى را در يقين و رضا [ به دادهء الهى ] قرار داد و اندوه و حزن را در شكّ و ناخشنودى [ از قضاى الهى ] قرار داد .
74 - هشام بن سالم گويد : از امام صادق عليه السّلام شنيدم كه مىفرمود : عمل اندك و بادوام كه بر پايهء يقين باشد در نزد خداوند از عمل زياد كه بدون يقين باشد برتر است .
75 - سعيد بن قيس همدانى گويد : روزى در هنگام جنگ چشمم به مردى افتاد كه دو جامه در بر داشت [ و در هيئت جنگجويان زره بر تن نداشت ] اسبم را به سوى او راندم ناگاه ديدم كه او امير المؤمنين عليه السّلام است عرض كردم : اى امير مؤمنان ! آيا در مثل چنين مكانى ؟ ! [ اين گونه حاضر مىشويد ] حضرت فرمود :
آرى اى سعيد بن قيس ! هيچ بندهاى نيست جز اينكه براى او از جانب خداى عزّ و جلّ نگاهبان و نگاهدارى هست ، همراه با او دو فرشته است كه او را از فرو افتادن از كوه يا افتادن در چاه نگهدارى مىكنند پس زمانى كه قضاى الهى فرود مىآيد آن دو فرشته از بين او و هر چيز به كنار مىروند .
76 - على بن اسباط گويد : از امام رضا عليه السّلام شنيدم كه مىفرمود : در آن گنجى كه خداوند در داستان حضرت خضر و موسى عليهم السّلام در قرآن از زبان حضرت خضر بيان نمود كه « در زير آن ديوار گنجى بود متعلق به دو كودك يتيم » چنين آمده است : به نام خداوند مهرورز مهربان ، در شگفتم از كسى كه مرگ را باور كرده است چگونه شادمانى مىكند و در شگفتم از كسى كه به قضا و قدر الهى يقين دارد چگونه غمگين مىشود .
77 - به امام رضا عليه السّلام گفته شد : شما اين سخن را مىگوييد « 1 » در حالى كه از شمشير خون مىچكد ( يعنى مردم در طلب روزى سخت مىكوشند )
هامش
( 1 ) - ظاهرا حضرت سخنى در باب مقدّر بودن روزى بيان فرموده است و در پى آن اين پرسش مطرح شده .