على عليه السّلام و ايشان از پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله روايت فرمود كه : زيركترين زيركان كسى است كه نفس خود را به پاى حساب كشد و براى بعد از مرگ خويش كار كند ، مردى عرض كرد : اى امير المؤمنين ! چگونه از نفس خود حساب كشد ؟ فرمود : هر گاه صبح مىكند سپس وارد شب مىشود به نفس خود مراجعه كند و بگويد : اى نفس من ! اين روزى بود كه بر تو گذشت و ديگر هرگز باز نمىگردد و خداوند از تو در بارهء اين روز مىپرسد كه چگونه آن را گذراندى و چه كارى در آن انجام دادى ؟ آيا خداوند را ياد كردى يا ستايش نمودى ؟ آيا در اين روز نيازهاى مؤمنى را بر آورده ساختى ؟ آيا از مؤمنى اندوهش را بر طرف نمودى ؟ آيا در نبود مؤمنى در ميان خانواده و فرزندانش او را محافظت كردى ؟ آيا بعد از مرگ مؤمنى در ميان بازماندگانش [ حقّ ] او را محفوظ داشتى ؟ آيا از غيبت نمودن برادر دينىات دست بر داشتى كه مسلمانى را يارى كرده باشى ؟ در اين روز چه كردى ؟ پس هر آنچه از خود مىداند به ياد آورد پس اگر به ياد آورد كه خيرى از او صادر شده خداوند را سپاس گويد و او را بر توفيقى كه به وى بخشيده تعظيم كند و اگر به ياد آورد كه گناهى يا كوتاهى كردنى از او سر زده از خداوند طلب مغفرت كند و تصميم بگيرد كه ديگر به آن گناه باز نگردد .
865 - على بن موسى بن طاوس در كتاب « محاسبة النفس » گويد : در حديث نبوى مشهور براى ما نقل شده است كه فرمود : از نفسهايتان حساب بكشيد پيش از آنكه شما را به پاى حساب كشند و آنها را با دقّت بسنجيد پيش از اينكه با دقّت بازرسى شويد و براى روز بزرگ قيامت خود را مهيّا سازيد .
866 - رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله فرمود : بندهاى مؤمن [ حقيقى ] شمرده نمىشود مگر اينكه از نفس خود حساب كشد آن هم حساب كشيدنى كه به مراتب سختتر و دقيقتر از حسابى باشد كه شريك از شريك خود و آقا از بندهء خود مىكشد .
867 - امام صادق عليه السّلام از پدر بزرگوارش و ايشان از پدر گرامىاش : روايت فرمود :
هيچ روزى بر فرزند آدم نمىآيد جز اينكه خطاب به آدمى مىگويد : اى فرزند آدم ! من روز جديدى هستم و من بر تو گواه و شاهدم پس در من كردار نيكو انجام ده تا من در روز قيامت به نفع تو گواهى دهم زيرا تو پس از اين هرگز مرا نخواهى ديد .
868 - امام صادق عليه السّلام از پدر بزرگوارش عليه السّلام روايت فرمود : هر گاه شب روى مىآورد ندا دهندهاى با صدايى كه همهء مخلوقات به جز جن و انس آن را مىشنوند ندا در مىدهد كه : اى فرزند آدم ! من مخلوق جديدى هستم ، به راستى كه من بر
جهاد النفس ( فارسى ) — صفحة 353
مساهمون: الحر العاملي
ص٣٥٣