ملعون است ( و از رحمت الهى دور است ) و كسى كه در نفس خود [ نسبت به گذشته ] زيادتى مشاهده نكند چنين كسى به سوى كمبود و نقصان پيش مىرود و كسى كه همواره در حال نقصان است مرگ برايش از زندگانى بهتر است .
96 - باب وجوب محاسبه و ملاحظهء نفس در هر روز و حمد نمودن خداوند بر نيكىها و جبران نمودن بديها
857 - امام موسى كاظم عليه السّلام فرمود : كسى كه در هر روز از نفس خود حساب نكشد از ما نيست [ كسى كه محاسبهء نفس مىكند ] اگر عمل نيكى به جاى آورده است از خداوند طلب زيادتى آن را كند و اگر كردار بدى از او سر زده از خداوند طلب مغفرت كند و به سوى او توبه آورد .
858 - امام صادق عليه السّلام فرمود : هر گاه كسى از شما اراده كرد كه از خداوند چيزى را درخواست نكند مگر اينكه خداوند آن چيز را به او عطا كند پس بايد از تمامى مردم نوميد گردد و اميد او جز به خداوند جلّ ذكره نباشد پس هر گاه خداوند بزرگ و عزتمند دانست كه او از ته قلبش چنين ارادهاى را نموده هيچ چيزى را آن بنده از خدا نمىخواهد مگر اينكه خداوند به وى عطا مىكند پس شما پيش از اينكه مورد حسابرسى واقع شويد از نفسهايتان حساب بكشيد زيرا قيامت پنجاه توقفگاه دارد كه مقدار هر يك از آنها هزار سال است - سپس حضرت اين آيه را تلاوت فرمود : - « در روزى كه مقدار آن برابر با هزار سال از سالهايى است كه شما در اين دنيا مىشماريد » « 1 » 859 - ابو حمزه ثمالى گويد : امام سجّاد عليه السّلام مىفرمود : اى فرزند آدم ! راستى كه تو پيوسته در خير و خوبى خواهى بود تا زمانى كه : 1 - واعظ و پند دهندهاى از درون خود داشته باشى 2 - سعى و كوشش در محاسبهء نفس خود كنى 3 - خوف و ترسى از خداوند را زيرپوش خود قرار دهى و 4 - حزن و اندوه را روپوش خود كنى . اى فرزند آدم ! تو خواهى مرد و بر انگيخته خواهى شد و در پيشگاه خداوند خواهى ايستاد پس جوابى را [ براى خداوند ] آماده ساز .
860 - ابو ذر روايت كند كه : به رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله عرض كردم : اى رسول خدا ! صحف ابراهيم چه بود ؟ فرمود : همهء آن مثلهايى بود [ از جمله : ] اى پادشاهى كه گرفتار گشته و فريب خوردهاى من تو را براى اينكه دنيا را بخش بخش گرد آورى كنى بر نيانگيختم بلكه تو را برانگيختم تا دعاى ستمديده را از من بازگردانى [ ستمديدهاى نباشد تا از درگاه من فريادرسى خواهد ] زيرا من دعاى ستمديده را اگر چه كافر باشد باز نمىگردانم ( دعايش را اجابت مىكنم ) . [ مثلى ديگر اينكه : ]
هامش
( 1 ) - سجده / 4 .