و مورد طعن و ملامت دوستان نادان بودند و ناسزاگوئى دشمنان بىدين .
و خلاصه آنكه در اين درگيرىهاى 260 ساله دوران امامت يازده امام ، گرچه رقيبان بر كرسى خلافت تكيه زدند ، و همه امكانات را از امامان و ياران راستين آنها گرفتند ، اما در عين حال خاندان پيامبر موفق شدند ميراث آن حضرت را حفظ كنند . و حقائق دينى را به گوش مردم برسانند . و جهانيان را با كليات عقائد و احكام اسلامى آشنا كنند . و معارف الهى را نسل به نسل و سينه به سينه و در صفحات كتب ثبت نمايند .
پنهانى خورشيد
ولى يك فاجعه رخ داد ! و يك مصيبت پيش آمد ! آرى يك فاجعه و يك مصيبت ، و يا يك آزمايش بسيار سخت براى شيعيان و دوستان اهل البيت و باوردارندگان ولايت خاندان پيامبر .
فاجعهء غيبت و آزمايش به دور بودن پيشواى معصوم از متن جامعه ، كه اى كاش با همان خصوصيت و ويژگى دوران نخستين يعنى دوران وجود نواب خاص و امكان تشرّف و ديدار مختصرى براى دوستان و آشنايان ادامه مىيافت .
ولى چه بسيار بد آزمايش دادند ، آنهائى كه بجاى عبرت و تنبّه از وضع نابسامان عدم امكان تشرّف به حضور امام ، به ادعاى نيابت خاصه برخاسته براى خود مسند و مقامى ساخته ، بر سر راه شيعيان زودباور و ساده نشسته ، به گمراهى آنان پرداختند ، كه شايد همينها برخى از عوامل پديد آمدن دوران غيبت كبرى و پايان پذيرفتن دوران وجود نواب خاص شد و فاجعه غيبت كبرى پيش آمد . دوران تاريك غيبت كه ابرهاى متراكم و سياه ، جلو تابش مستقيم خورشيد را گرفته و ديدارش را براى عموم ممتنع ساخت .
راستى اگر خورشيد چندين سال بر آسمان هيچ شهر و