بودند ، اجتماع كردند . طلحه و زبير پنهانى به مكه رفتند . همچنين عايشه همسر پيامبر پس از آنكه از اخبار مدينه مطلع گرديد به مكه بازگشت و در اين شهر نشانههاى يك شورش قريشى عليه خليفهء جديد شكل مىگرفت كه هدف آن ساقط كردن خليفه با همين سلاح قريشى بود . البته تضاد منافع نيز در اين درگيرى وارد شده بود ، تضادى كه آرزوهاى « ناكثين » - پيمانشكنان - و كينههاى « رافضين » - كسانى كه از بيعت خوددارى كردند - را نيز در بر مىگرفت . زيرا انصار براى تحقق آرزوهاى خود از جمله مشاركت عملى در قدرت ، على ( ع ) را به خود نزديكتر مىديدند ، در حالى كه قريش براى بازگرداندن موقعيت برجستهء خود كه از زمان خلافت عثمان تحكيم آن آغاز شده بود ، دست به شورش مىزد .
تمرد كنندگان مدتى در مكه بودند و تلاشهاى على ( ع ) براى پايان دادن به اعتراض و پذيرش حكومت قانونى مشروعش سودى نبخشيد . اين تلاشها پيوسته ادامه داشت تا آنكه درگيرى مسلحانه در بصره به وقوع پيوست . در واقع به رغم انگيزهها و دلايلى كه نيروهاى مخالف را به بصره كشاند ، نزديك بود كه اين حركت با تنگنا مواجه شوند . آنها در گام بعدى دچار اختلاف شدند . مكه توان استقامت و پايدارى كه لازمهء اين حركت بود ، نداشت . زيرا فتوحاتى كه تمام قبيلههاى شبه جزيره را زير پرچم خود گرد آورد ، مكه و ديگر شهرهاى حجاز را از عنصر بشرى تهى كرده بود و ثقل استقرار نيروى انسانى در ايالتهاى تابعه قرار داشت . و رهبران اين حركت مىبايست به جستجوى مكانى مىپرداختند كه براى اين كار مناسبتر بوده و از نفوذ خليفه به دور باشد . زيرا در آن مكان ، خليفه به راحتى تمرد را سركوب مىكرد « 1 » .
موضوع ديگرى كه اين رهبران را به خود مشغول مىساخت ، بالا بردن توان مالى بود ، تا بتوانند افراد بيشترى را به سمت خود جذب كنند . البته خيلى زود اين مشكل حل شد ، زيرا يكى از واليان سابق ، تأمين هزينههاى مالى آن را بر عهده گرفت . در آن هنگام يعلى بن منيه به جنبش مخالفين پيوست و خراج صنعا را كه بنا به روايت سيف در تاريخ طبرى بر ششصد شتر و ششصد هزار - دينار - بالغ مىگرديد با خود
هامش
( 1 ) طبرى : همان ، ج 4 ، ص 452 .