متهم كرد كه نظر عثمان را در تصرف خويش گرفته است . و همچنين مروان كه بر خلاف والى شام كه مسافتى طولانى با بحران فاصله داشت ، از نزديك با حوادث مقابله مىكرد و رفتارش از چنان تعصب اموى برخوردار بود كه چه بسا خود خليفه نيز آن را روا نمىداشت « 1 » . يك بار وقتى عثمان براى مردم سخنرانى مىكرد مروان آنها را تهديد كرد و گفت : « اگر بخواهيد حكومت ما را بگيريد سوگند به خدا كه رويارويى ما و شما با شمشير - جنگ - است » « 2 » . در اين هنگام عثمان او را ساكت كرد .
جالب توجه است : واليانى كه خود موجب نارضايتى مردم از سياست عثمان بودند به مدينه فراخوانده شدند تا بحران را بررسى كنند و براى خروج از آن ، راه حلهايى ارائه كنند . در اين جلسه كه در سال 34 ه به رياست خليفه تشكيل شد ، اين افراد شركت داشتند : عبد اللّه بن عامر ( بصره ) ، عبد اللّه بن سعد بن ابى سرح ( مصر ) ، سعيد بن عاص ( كوفه ) ، معاوية بن ابى سفيان ( شام ) و همچنين عمرو بن عاص « 3 » كه خارج از خاندان اموى بود .
به رغم ناخشنودى عمرو بن عاص از خليفه به خاطر بركنارى او از امارت مصر و گماردن يكى از خويشاوندان خود به جاى او ، گويا خليفه همچنان به وى اعتماد داشت . شايد هدف خليفه از اين گردهمايى اطلاع دقيق از جرياناتى بود كه در ايالتهاى تابعه مىگذشت ؛ تا در پرتو آن راه مقابله با مخالفتها بررسى شود . كه در اين صورت مىتوان دعوت نكردن مروان بن حكم را كه مسئوليتش كنترل اوضاع در شهر مدينه بود ، تفسير كرد .
روشن بود كه معاويه نسبت به ديگر واليان از اقتدار و استقلال بيشترى برخوردار بود ، و كنترل گفتگوهاى شديد اللحن را در اختيار داشت . وقتى دعوت وى از خليفه براى انتقال به شام ناكام ماند ، به تحريك جمع بر ضد مخالفين و عدم درنگ در سركوب آنها پرداخت . درخواست معاويه براى انتقال خليفه به شام ، يعنى جائى كه نظام حكومتى وى در آن قرار داشت و طرفدارانش حضور داشتند ، بدين معنا بود كه فرصت براى او فراهم مىشد تا به طور مستقيم بر خلافت تسلط داشته باشد . علاوه بر
هامش
( 1 ) همان ، ص 153 .
( 2 ) همان .
( 3 ) طبرى : همان ، ج 4 ، ص 333 .