هنگام مراجعه به روايتهاى اين مورخ ، دقيق و هشيار باشيم زيرا در يك جا انبوهى از روايتها انباشته شده و در جايى ديگر تا حدّ اكتفا به يك روايت تنزل يافته ، و گاهى حتى فقط يك روايت جعلى و انحرافى بيان شده است .
در مراجعه به روايت سيف دربارهء ابن سبا ، جز اطلاعات بسيار اندكى در مورد زندگى اين فرد و نحوهء پيدايش ، رفتار و ستمگريهاى او نمىيابيم ، ولى يكباره به نقشى كه به وى منتسب است در مىآيد و به طور غير عادى مرزهاى فكرى و سياسى مسلمانان در مدينه و ايالتها را درمىنوردد . روايت در توصيف او فقط به اين مختصر بسنده مىكند : از يهوديان اهل صنعا و مادرش سياهپوست بود . در زمان عثمان اسلام آورد ، و سپس در شهرهاى مسلمانان به گردش درآمد و كوشيد تا گمراهشان سازد . . .
او سفرش را از حجاز آغاز كرد ، آنگاه به بصره ، كوفه و شام رفت و در شام كسى را نيافت كه بدانچه مىخواهد درآورد ، سپس به سوى مصر شد و مدتى طولانى در آنجا اقامت گزيد و در ميان گفتههاى خود به آنان گفت : شگفت كار كسى است كه ادعا مىكند . عيسى ( ع ) رجعت خواهد كرد ولى رجعت حضرت محمد ( ص ) را تكذيب مىكند . در حالى كه خداى عزّ و جلّ مىفرمايد :
«
إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لَرادُّكَ إِلى مَعادٍ . »
« 1 »
( آن كس كه قرآن را بر تو فرض كرده است تو را به وعدهگاهت بازمىگردند ) .
پس محمد ( ص ) براى رجعت مستحقتر از عيسى ( ع ) است . . . آنگاه به ايشان گفت :
هزار پيامبر بودند ، و هر نبى يك وصى داشت . و على ( ع ) وصى محمد ( ص ) بود . سپس افزود : محمد ( ص ) خاتم انبياء و على ( ع ) خاتم اوصياست . . . و افزود : چه كسى ظالمتر از آن است كه به وصيت رسول خدا ( ص ) عمل نكرد و بر على ( ع ) وصى رسول خدا ( ص ) - در امر خلافت - پيشى گرفت . و حكومت بر مردم را عهدهدار شد ! ابن سبا سپس به آنان گفت : عثمان حكومت را به ناحق گرفت . و اين وصى رسول خدا ( ص ) است ؛ پس در پى اين كار برخيزيد و او را به حركت درآوريد ، و در برابر امراى خود
هامش
( 1 ) سورهء قصص : 85 ( چون رسول خدا ( ص ) از مكه بيرون شد ، در جحفه كه مكانى است ميان مكه و مدينه آرزوى ديدار مكه در او پديد آمد و اين آيه در آنجا نازل شد . بنابراين « معاد » - وعدهگاه - كنايه از مكه است .