از عوامل زمينهساز سقوط كشور خود مىدانند ؛ بىآنكه هدف از آن چيزى جز آلوده كردن چهرهء موفقيت اعراب مسلمان در اسپانيا باشد .
بدين ترتيب روايتهاى يهودى به انديشهء تاريخى عرب رخنه كرد و موجب به وجود آمدن افسانهها و غيبگويىهاى فراوان گرديد ، كه فقط در دورههاى پيش از اسلام خلاصه نگرديد بلكه خود را به گونهاى در حوادث پس از آن نيز نمايان ساخت ؛ كه اخبار آن نيز از حالت افسانهاى تهى نيست . حتى مهمترين مورخان معاصر نيز به اين مسأله توجه نكردهاند ، به ويژه كه اغلب آنان نقد متون تاريخى را كنار گذاشتهاند ، و در نتيجه كارشان به نقل آثار مورخان پيشين در محتوا ، روش و حتى كيفيت انديشه خلاصه شده است . وقتى آقاى حسن ابراهيم حسن ، مورخ ، كتاب مستشرق هلندى به نام و إن ولوتن را ترجمه كرد ، مشخص شد كه اين مستشرق از فضاى حاكم بر قرن اول هجرى تأثير پذيرفته است .
عبد اللّه بن سبا كيست
پس از اين پيش درآمد در مورد شيوهء تحقيق ، مىپرسيم كه آيا شخصيت عبد اللّه بن سبا از ساختهها و اولويتهاى « اسرائيلى » است كه خاطره و ياد اعراب پيش از دوران كتابت آنها را در خود انباشته است ؟ به ديگر معنا ، آيا صرفا يك افسانه در حاشيهء حوادث است يا حقيقتى است كه در بيان پردازش آن اغراق شده است . يعنى در پس آن تحولات بسيار مهم و خطرناك در تاريخ اسلام قرار داشته است ؟ اين داستان قرنهاى متمادى نهفته و آرام باقى ماند و جز در يك روايت واحد ( نقل شده توسط سيف بن عمر ) به آن پرداخته نشد . يعنى بر اين اساس با آن برخورد شد كه بخش جدايىناپذير روندى است كه به « فتنهء نخست » معروف بوده و به نظر برخى مورخين - بلكه حتى از علل انفجار آن به شمار مىآيد - تا هنگامى كه شيوهء بررسى تاريخى صرفا به نقل اخبار متكى بود ، بىآنكه به نقد ، تحليل و يا مقايسه حوادث پرداخته
هامش
رودريك شيفته جمال فلورندا گرديد و به وى تجاوز كرد . اين حادثه موجب كينهء خوليان گرديد و با اعراب تماس گرفت و آنها را به اشغال اسپانيا فراخواند ، و به گفته روايت تاريخ كمك نظامى در اختيارشان قرار داد . ابن قوطيه ، تاريخ افتتاح الاندلس ، ص 34 .