خَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ *
« 1 » [ من از او بهترم چرا كه مرا از آتش و او را از گل آفريدى ] .
پس جعفر بن محمد به او گفت : آيا دوست دارى سرت را با بدنت مقايسه كنى ؟
ابو حنيفه گفت : خير . جعفر به او گفت : به من بگو چرا در چشمها نمك ، در گوشها مايع تلخ ، در بينى آب است و لبها شيرين و دلپذير ؟ او گفت : نمىدانم . جعفر بن محمد به او گفت : خداوند تبارك و تعالى چشمها را از چربى آفريد و بر فرزندان آدم منّت نهاد و در آن نمك قرار داد . اگر در چشمها نمك نبود چربى فاسد مىشد و ديد چشمها از بين مىرفت . مايع تلخى در گوش قرار داد تا اگر حشرهاى وارد گوش شد در آن مايع تلخ از بين برود . در بينى آب قرار داد تا به راحتى نفس بكشد و بوى خوش و مطبوع را از بوى نامطبوع تشخيص دهد . شيرينى و گوارايى در لبها را بدين سبب قرار داد تا فرزند آدم لذت خوردنىها و آشاميدنىها را درك كند .
پس جعفر به ابو حنيفه گفت : كلمهاى را برايم بگو كه اولش كفر و پايانش ايمان باشد ؟
او گفت : نمىدانم . جعفر بن محمد گفت : سخن مردى است كه بگويد
لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ *
اگر گفت لا إله و آن را ادامه نداد ، كافر است ؛ زيرا اولش كفر و پايانش ايمان است . بعد گفت : كدام گناه نزد خداوند سنگينتر است : قتل نفس يا زنا ؟ ابو حنيفه گفت : البته قتل نفس . جعفر بن محمد به او پاسخ داد : خداوند بلندمرتبه در مورد قتل نفس شهادت دو شاهد را مىپذيرد و شهادت در مورد زنا را جز با چهار شاهد نمىپذيرد . پس چگونه تو آن را قياس مىكنى ؟ بعد ادامه داد : روزه نزد خداوند افضل است يا نماز . او گفت : البته نماز ، ابو جعفر پاسخ داد : پس چگونه است كه زن هنگامى كه حايض است بايد روزه را قضا كند اما نماز را نه ؟ اى بندهء خدا ، پرهيزگار باش و قياس نكن ؛ فردا ( قيامت ) ما و تو و كسانى كه از ما پيروى كردند ، در مقابل خداوند عزّ و جلّ خواهيم ايستاد . ما مىگوييم رسول الله صلّى اللّه عليه و آله و خداى عز و جل گفت و تو و اصحابت خواهيد گفت ما شنيديم و فتوا داديم ؛ خداوند هر حكمى را كه خواهد در مورد ما و شما انجام مىدهد . « 2 »
هامش
( 1 ) . اعراف / 12 .
( 2 ) . متن اين گفتوگو در الاحتجاج طبرسى 1 / 204 و الآيات الساطعة النافعة 1 / 91 آمده است .