شناخت علم طب معرفى كنيم ، تو در شناخت آن چون جالينوس « 1 » هستى و در حساب و علم نجوم چون هرمس « 2 » . و در علم فقه ، چون على بن ابى طالب - عليه السلام - و در بخشش ، چون حاتم طايى « 3 » ، و در صدق گفتار ، چون ابوذرى در صداقت بيان او « 4 » ، در كرم و مهماننوازى و از خودگذشتگى چون كعب بن مامة . « 5 »
راوى گويد : مأمون از اين توصيفات خرسند شد و گفت : اى ابا محمد انسان به كارها و عقلش از ساير مردم برتر مىشود . در غير اين صورت نه گوشتش معطّرتر از ديگران ، و نه خونش پاكتر از خون ديگران است .
10 . جهل مردم
زبير از عمويش ، مصعب بن عبد اللّه روايت مىكند :
مأمون قصد داشت تا معاوية بن ابو سفيان را لعن كند . گفت : اين مسئوليت را برعهده يحثى بن اكثم مىگذارم . يحيى گفت : امير المؤمنين ، عامه مردم تحمّل شنيدن آن را ندارند ، به ويژه مردم خراسان ، اگر اين كار را انجام دهى ، ديگر از نفرت آنها ايمن نخواهى بود ، اگر چنين كنى عاقبت آن را در نمىيابى . به نظر من مردم را به آنچه دوست دارند رها كن و علاقهمندى خود را به گروهى خاص از فرقههاى موجود آشكار نكن . اين كار در سياست شايستهتر و در تدبير بهترين است .
هامش
( 1 ) . جالينوس در زمان خودش استاد اطبّاء بوده است ، او دويست سال بعد از مسيح و ششصد سال بعد از بقراط به دنيا آمد . او براى مداواى بزرگان روم كه به جذام مبتلا شده بودند به روم رفت و با پادشاهان براى مداواى زخمها كوشش مىكرد . ( الفهرست و البيان و التبيين 3 / 27 )
( 2 ) . در اصل هرمسا - هرمس يا هرمز معروف به علم ستارهشناسى ، گفته شده كافرتر از هرمز ( البيان و التبيين 4 / 14 )
( 3 ) . در منبع سابق آمده است : تو برتر از حاتم هستى .
( 4 ) . در منبع سابق آمده است : اگر بخواهيم براى صدق گفتار نمونهاى بياوريم ابوذر . . . ابوذر همان صحابه گرانقدر جليل جندب بن جنادة الغفارى است كه به صدق گفتار معروف است . رسول الله در مورد او گفت : زمين و آسمان بر راستگوتر از ابوذر گسترده نشده و سايه نيفكنده است . ( الاستيعاب 4 / 62 و الاصابة 4 / 63 )
( 5 ) . از اعراب عصر جاهلى كه به ميهماننوازى مشهور بود و ماجراى مشهورى در اين مورد نقل شده است .
( الميلانى 1 / 170 و المضاف و المنسوب 100 )