آنان از اين كتاب برگرفته باشند .
3 . اخبارى كه در كتب ديگر به شكل خلاصه يا كامل آمده و در كتاب الموفقيات نيز ذكر شده است . بسيارى از اشعارى كه در كتاب الموفقيات آمده منحصر به فرد است و قبل از آن در ديوان شعرا يا كتابهاى ديگر نبوده است . « 1 »
بروكلمان در تاريخ الأدب العربى خود به اين نكته اشاره كرده كه ابن كلبى ، كتاب مثالب العرب خود را ظاهرا از كتاب الموفقيات زبير بن به كار فراهم كرده است . « 2 » اما هنگامى كه من به دو نسخهء خطى المثالب در كتابخانهء تحقيقات عالى دانشكدهء ادبيات بغداد مراجعه كردم ، چيزى كه اين نظر را تأييد كند نيافتم ؛ زيرا در المثالب هيچ اشاره يا دليلى كه نظريهء بروكلمان را ثابت كند نديدم .
اگر اخبار كتاب را ملاحظه كنيم مىبينيم بيشتر آنها دربارهء خلفا و حاكمان سرزمينها است . مطالب آن به منطقهء جغرافيايى خاصى اختصاص ندارد و عراق ، حجاز ، الجزيره و شام را در برمىگيرد ؛ اما اخبار منطقهء عراق از ساير مناطق افزون است و به نظر مىرسد وى به راويان عراقى اعتماد بيشترى داشته است .
اين اخبار همچنين روشن مىسازد كه زبير ، به رغم وابستگى معروف به آل زبير و نيز ارتباط با متوكل و پسرش ، الموفق ، تمايلى آشكار نسبت به علويان داشته است .
ج - منابع الموفقيات
در متن كتاب الموفقيات اشارهاى نشده است كه زبير براى تأليف اين كتاب به منبع ديگرى رجوع كرده و يا رواياتى را از كتاب ديگرى نقل كرده باشد . مؤلف ، تمام اخبار و روايات خود را با ذكر سلسله راويان آن بيان كرده است . ما كوشيديم نام كسانى را كه زبير از آنان روايت كرده است ، جمعآورى كنيم . آنان بيش از شصت راوى هستند كه نام مهمترين ايشان از اين قرار است :
1 . مصعب بن عبد الله بن مصعب زبيرى عموى وى ، با بيش از صد و بيست خبر
هامش
( 1 ) . ابن نديم ، الفهرست 166 .
( 2 ) . كارل بروكلمان ، تاريخ الادب العربى 3 / 32 ، تعريب عبد الحليم النجار .