سهل گويد به او گفتم : آيا دلو ( سطل ) بر سرت گذاشتهاى ؟ پاسخ داد : خير .
گفتم : موالى در آن دلو هستند .
256 . نهار بن توسعه در عزاى فرمانده
زبير از محمد بن سلام ، از يونس برايم روايت كرد :
هنگامى كه مهلب « 1 » فوت كرد ، نهار بن توسعه « 2 » برايش اين شعر را سرود :
لقد ذهب الغزو المغرّب للغنى * و مات الندى و الجود بعد المهلّب
أقاما بمرو الروذ رهينى حفيرة * و قد غيّبا عن كلّ شرق و مغرب « 3 »
[ جنگ و غارت اموال تمام شد و جود و بخشش نيز بعد از مهلّب مرد و هر دو در مرو رود ، در ميان گودالى اسير و ساكن و از چشم تمامى افراد مشرق و مغرب عالم پنهان شدند ] .
هنگامى كه قتيبه « 4 » به خراسان رفت و آنجا را فتح كرد ، گفت « 5 » :
ما كان مذ كنّا و لا كان قبلنا * و لا هو فيما بعدنا كابن مسلم
اشدّ على الأعداء فينا بسيفه * و أكثر فينا مقسما بعد مقسم
[ در زمان ما و قبل از زمان ما و بعد از ما كسى چون ( قتيبه ) ابن مسلم نبوده است . او در بين ما با شمشيرش سختترين و قوىترين مرد در برابر دشمن بود و بيش از ما دشمنان را متفرّق و پراكنده كرد ] .
راوى گفت : منظور شما از اين سخن كه جنگ تمام شد چيست ؟ پاسخ داد : در آنجا
هامش
( 1 ) . منظور مهلب بن ابى صفره است . وى از سران و بزرگان خوارج است كه پيروان او به صفريه معروف هستند .
آنان در برابر يكى ديگر از فرق خوارج يعنى اباضيه قرار داشتند . اباضيه در اعتقادات خود اهل تسامح بودند ، اما صفريه بسيار متعصب و قشرىگرا بودند و به هيچرو در اعتقادشان اعتدال و ميانهروى نداشتند . - م
( 2 ) . نهار بن توسعة بن عتبان از بكر بن وائل و او بهترين شاعر بكر بن وائل در خراسان و از شعراى عباسى بود .
( رك : الشعر و الشعراء 448 و المؤتلف و المختلف 296 )
( 3 ) . اين دو بيت در امالى 2 / 198 آمده است .
( 4 ) . قتيبة بن مسلم باهلى از رجال نظامى و فرماندهان عصر بنىاميه بود كه در فتوح ماوراء النهر و خراسان نقش فرماندهى داشت .
( 5 ) . اين دو بيت در الأمالى آمده است با اينروايت : و بعد از اين كسى مانند ابن مسلم نمىآيد .