الفاظ زيبا تمسك جويد . به درستى كه حق معانى شريف و نيكو ، برخوردارى از الفاظ نيكو است و از حق اين دو اين است كه آنها را از آنچه فاسد و زشت مىكند ، حفظ كنى .
اين امر زمانى پيش مىآيد كه قبل از تمسكجستن به آن دو ، در وضعيت نامطلوبى باشى ؛ بايد خود را آراستهسازى و در سيطره فصاحت آن قرار گيرى . « 1 » تو بايد در سه مرحله باشى ؛ اولين مرحله اين است كه الفاظت شيرين ، باشكوه ، عالى و آسان ، و مقصودت روشن و نزديك و قابل درك باشد ؛ خواه نزد خواص ، كه بخواهى طبقهء خاصى را مخاطب سازى و خواه زمانى كه براى عامهء مردم سخن بگويى و آنان را در نظر داشته باشى . لازم نيست كه معانى بلند ، از نوع خاص باشد و نبايد بهطور تصنعى و براى ظاهرسازى آن را به معانى عام تبديل كرد ؛ به راستى كه معيار شرف و نيكى ، درستى و نيكو بيان كردن و مقيد ساختن كلام برحسب شرايط است و اينكه بايد هر گفتارى مطابق شأن و مقام ( مخاطب ) باشد . از اينرو الفاظ بر دو دستهء عام و خاص است و مىتوانى از هريك از آنها استفاده كنى و قلبت را به كمال برسانى و زبانت را شيوا كنى . قدرت و اقتدار تو در آن است كه كلام را به گونهاى بيان كنى كه عام ، معانى خاص آن را درك كنند « 2 » و الفاظ متوسط را كه براى عوام لطفى ندارد و آسيبى به توانايىات نمىزند ، بپوشانى . در اين صورت تو بسيار بليغ هستى ] .
بشر گفت : وقتى اين نامه براى ابراهيم خوانده شد گفت « 3 » : من از اين جوانان بيشتر به اين نامه احتياج دارم .
84 . خلع عيسى بن موسى از جانشينى
احمد بن سعيد دمشقى از زبير و او از عمويم مصعب بن عبد الله برايمان نقل كرد و گفت :
شبيب « 4 » بن شيبة گفت : شنيده بودم كه عيسى بن موسى با كلامش همه را مبهوت
هامش
( 1 ) . در البيان و التبيين آمده است : مبهمات آن دو و اداى حق آن دو .
( 2 ) . در البيان آمده است : واسطه .
( 3 ) . در البيان آمده است : به من گفت .
( 4 ) . شبيب بن شيبة المنقرى البصرى ، از اخباريون فصيح و بليغ بود كه در 162 ق وفات كرد . ( المعارف 404 ؛ و العبر 1 / 238 و الشذرات 1 / 256 )