55 . عبد الله بن عباس ، دانشمند عرب ( حبر امّت )
زبير از عمر بن ابى بكر مؤملى از عبد الله بن ابى عبيدة بن محمد بن ياسر از پدرش ابى عبيده ، از عبد الله بن عباس روايت كرد و گفت :
همراه عبد الله بن ابى سرح « 1 » براى جنگ در افريقا خارج شديم تا به جرجير « 2 » ، پادشاه مغرب ، كه مردى عاقل و نصرانى بود رسيديم . به عبد الله بن سعد گفتم : اگر مىخواهى كسى را نزد او بفرست تا با او سخن بگويد . او نيز ، من ( ابن عباس ) ، عبد الله بن زبير ، مروان بن حكم « 3 » و عبد الله بن عامر بن ربيعة « 4 » را فرستاد .
عبد الله بن عباس گويد : من مسنترين آنها بودم . هنگامى كه به دربار وى رسيديم ؛ برايمان بالش آوردند كه اطرافش علامت صليب قرار داده بودند . پس گروهى از آنان نزد ما آمدند ؛ اما جرجير همراه آنان نبود . آنان پشت صليب نشستند و پرهيز كردند از اينكه پيرامون صليبها بنشينند . من آمدم و بر آن پشتىها نشستم به گونهاى كه صليبها در كنارم قرار گرفتند . جرجير از جايى كه ما او را نمىديدم ، ما را تماشا مىكرد . ساعتى منتظر مانديم ، بعد به ما اجازهء ورود دادند . همراهان من هنگام ورود مرا عقب مىزدند و من از آنان ديرتر وارد شدم و هنگامى كه وارد شدم ، عقبتر از آنان نشستم . وقتى همه داخل
هامش
( 1 ) . عبد الله بن سعد بن ابى سرح قرشى ، فاتح افريقا ( الاصابة 2 / 309 ) برادر رضاعى عثمان بن عفان بود . عثمان او را والى مصر كرد و او دومين والى مصر پس از فتح آن به دست عمرو بن عاص بود . پدر عبد الله يكى از مشركان و منافقانى بود كه تا هنگام فتح مكه هيچگاه از آزار و اذيت رسول خدا ( ص ) خوددارى نكرد .
پيامبر ( ص ) به سبب اين آزارها كه از سوى او انجام مىشد ، روز فتح مكه به همهء مردم امان دادند جز چهار نفر كه يكى از آنان ابن سرح ، پدر عبد الله بود . عبد الله كه از كاتبان وحى شده بود ، در كتابت وحى خيانت و تحريف مىكرد . لذا در آن هنگام مرتد شد و پيامبر ( ص ) دستور قتل وى را صادر كردند ، اما عثمان به سبب اينكه وى برادر مادريش بود ، نزد رسول خدا ( ص ) شفاعت او را كرد . عبد الله در زمان عثمان با اين سابقهء سوء حاكم مصر شد و در آنجا نسبت به مخالفان خشونت و تندى به خرج داد ؛ به گونهاى كه در يك واقعه ، 700 نفر را به جاى يك نفر به قتل رساند . مردم بر ضد او شورش كرده و به مدينه آمدند و ضمن محاصرهء منزل عثمان بن عفان ، عزل او را از خليفه خواستار شدند . ( ابن حجر عسقلانى ، الاصابة 2 / 309 ؛ سيوطى ، تاريخ الخلفا 158 ، ابن عبدربه ، الاستيعاب 5 / 39 ) - م
( 2 ) . دربارهء گفتوگوى گورگيوس با عبد الله بن سعد . ( ر . ك : طبرى 4 / 256 ) .
( 3 ) . او خليفهء معروف اموى بود كه در 65 ق وفات كرد . ( الشذرات 1 / 73 )
( 4 ) . عبد الله بن عامر بن ربيعة العزى از پيامبر روايت مىكرد . وى در 86 ق از دنيا رفت . ( الاصابة 2 / 321 و العبر 1 / 100 )