الفصل الرّابع : في القُوي
فصل چهارم : نيروها و قوا « 1 »
و هى ثَلاثَةُ أقسامٍ :
- طَبيعيَّةٌ ، و هي في الكَبِدِ .
- و حَيَوانيَّةٌ ، و هى في القَلبِ .
- و نَفسانيَّةٌ ، و هى في الدِّماغِ .
نيروهاى بدن بر سه قسماند : نيروى طبيعى كه خاستگاه آن كبد است ؛ نيروى حيوانى كه خاستگاه آن قلب است ؛ و نيروى نفسانى كه خاستگاه آن مغز است .
أمّا القُوَّةُ « 2 » الطَّبيعيَّةُ
الف . نيروى طبيعى
فَتَنقَسِمُ إلى قِسمَينِ : مَخدُومَةٍ و خادِمَةٍ .
اين نيرو خود به " قوه خادمه " و " قوه مخدومه " تقسيم مىشود . « 3 »
هامش
( 1 ) . قوه لفظ مشتركى است كه در بسيارى موارد به كار رفته و ترجمه همه آنها به نيرو يا قوه خوانندگان را دچار اشتباه مىكند . از اين رو در ترجمه اين فصل ، ميان نيرو و قوه فرق گذاشتهايم . مراد از نيرو ، " انرژى اصلي برخاسته از منبع " و منظور از قوه " زير مجموعههاى همان نيروى اصلى " است كه در بدن كارهاي مختلفى انجام مىدهند و شدت و ضعف دارند .
( 2 ) . ب : ( القوة ) ساقطة .
( 3 ) . بحث از اينكه آيا قوا خود به قواى ديگرى تقسيم مىشوند يا اين تقسيمبنديها بر اساس عملكرد قواى سهگانه رخ داده است در اين دفتر نمىگنجد و تفصيل آن را در كتاب مستقلى به نام " امور طبيعيه در پزشكى ايرانى " خواهيم آورد . اما چون اطبا و فلاسفه قوا را به همين شكل تقسيم كردهاند ، در ترجمه نيز نظر ايشان ملاك عمل قرار گرفته است ، هر چند اشكالاتى بر آن وارد باشد .