- إمَّا من وَقتِ المَرَضِ بِحَسَبِ المَبدَأ و المُنتَهَي .
- و إمّا من قُوَّةِ المَريضِ .
فَإِنَّهُ إِن كانَ قَوِيّاً لَم يُؤخَّرِ الاستِفراغُ ، و إِن كانَ ضَعيِفاً اخِّرَ لِيَتَراجَعَ القُوَّةُ بِالأغذيَةِ .
- تناسب دارو با دوره بيمارى ( به نسبت آغاز و انجام آن ) .
- تناسب دارو با توان بدنى بيمار .
مثلا ، در بيمار قوى دفع فضولات را نبايد به تاخير انداخت ، ولى در بيمار ضعيف بايد آن را به تاخير انداخت تا توان او با خوردن غذا باز گردد .
- و إمّا مِمّا يُلائِمُ الوَقتَ .
كَما يُستَفرَغُ في الشِّتاءِ عند أنصافِ النَّهارِ ، و في الصَّيفِ بِالأسحارِ « 1 » .
- موافقت دارو با فصل .
مثلا ، دفع فضولات در زمستان بايد به هنگام نيمروز ، و در تابستان در بامدادان باشد .
و أمّا جهَةُ استِعمالِهِ
انتخاب مسير دادن دارو
فَيُؤخَذُ من نَفسِ العُضوِ العَلِيلِ . كَالسَّحجِ في الأمعاءِ العُليا يُداوَي بِالمَشروبِ ، و في الأمعاءِ السُّفلَي يُداوَي بِالحُقنَةِ .
اين به محل بيمارى در عضو بستگى دارد . مثلا ، سحج ( خراش ) رودههاى بالايى را با شربت ، و سحج رودههاى انتهايى را با حقنه درمان مىكنند . « 2 »
و أمّا اختِيارُ الأوفَقِ منه
انتخاب بهترين دارو
فَيُستَخرَجُ من قُوَّةِ المَريضِ و ضَعفِهِ .
اختيار بهترين و موافقترين دارو به توانايى يا ناتوانى بيمار وابسته است .
هامش
( 1 ) . ب : الاسحار .
( 2 ) . اثنىعشر و صائم و دقاق را رودههاى فوقانى و اعور و قولون و مستقيم و نازل را رودههاى تحتانى مىگويند .