كه در پرتو آن راه خواهيد سپرد ، حديد ، 28 ) .
- هدى ، چنان كه در آيهء مشهور سى و پنجم نور مىخوانيم :
اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ ، مَثَلُ نُورِهِ . . .
شايان توجه است كه مقاتل در اينجا ضمير ملكى را به خدا ارجاع مىدهد ، در حالى كه در تفسير ، چنان كه ديديم ، بر كلمهء ارض وقف و به
مَثَلُ نُورِهِ
ابتدامىكند و ضمير را به محمّد ( ص ) نسبت مىدهد .
- نبى ، چنان كه در همين آيه مىفرمايد :
نُورٌ عَلى نُورٍ
، يعنى پيامبرى از نسل پيامبران ؛ - روشنايى روز ( ضوء النّهار ) ، چنان كه مىفرمايد :
وَ جَعَلَ الظُّلُماتِ وَ النُّورَ
( و تاريكيها و روشنى را پديد آورد ، انعام ، 1 ) ؛ - روشنايى ماه ( ضوء القمر ) :
وَ جَعَلَ الْقَمَرَ فِيهِنَّ نُوراً
( ماه را روشنى آنها گردانيد ، نوح ، 16 ) ، يعنى ماه را در آسمانها روشنى اهل آسمانها و زمين گردانيد ؛ - روشناييى كه خداوند به مؤمنان عطا خواهد فرمود تا در روز ( قيامت ) از صراط بگذرند :
يَوْمَ تَرَى الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِناتِ يَسْعى نُورُهُمْ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ
( روزى كه مردان و زنان مؤمن را مىبينى كه نورشان پيشاپيش آنها راه مىسپرد ، حديد ، 12 ) ؛ - بيان آنچه از حلال و حرام و احكام و مواعظ در تورات آمده است :
إِنَّا أَنْزَلْنَا التَّوْراةَ فِيها هُدىً وَ نُورٌ
( ما تورات را كه در آن هدايت و روشنايى است فرو فرستاديم ، مائده ، 44 ) ؛ - قرآن ، كه آن نيز بيان حلال و حرام است ، چنان كه مىفرمايد :
فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ النُّورِ الَّذِي أَنْزَلْنا
( پس به خدا و فرستادهاش و نورى كه فرو فرستاديم ايمان بياوريد ، تغابن ، 8 ) ؛ يعنى « آنچه در آن بيان حلال و حرام و امر و نهى است ، و آن به منزلهء نور در ظلمت است » . و بالأخره .
- روشنايى خود پروردگار تبارك و تعالى ، چنان كه مىفرمايد :
وَ أَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّها
( و زمين به نور پروردگارش روشن شود ، زمر ، 69 ) .
همچنين به كلمهء مودّت اشاره مىكنيم كه مقاتل براى آن در قرآن چهار وجه مختلف يافته است :
- وجه اوّل ، « محبّت » يا « حبّ » ، چنان كه در دو آيهء زير مىخوانيم :
وَ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ إِنَّ رَبِّي رَحِيمٌ وَدُودٌ
( از پروردگارتان آمرزش بخواهيد ، پس بهسوى او باز گرديد ، چه پروردگار من مهربان و دوستدار است ، هود ، 90 ) ،
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمنُ وُدًّا
( خداى رحمان كسانى را كه ايمان آوردهاند و كارهاى شايسته كردهاند محبوب همه گرداند ، مريم ، 96 ) و اين نكته شايان توجه است ، زيرا به خوبى نشان مىدهد كه نخستين نسلهاى مسلمانان اين دو لفظ ( محبّت و حبّ ) را ، كه بعدها در نظر بعضى از فقهاى ظاهر بين