جامع و 42 مسجد كوچك و 36 مكتبخانه داشت . « 1 »
در 1321 بغداد داراى 000 ، 4 دكان ، 285 قهوهخانه ، 135 باغ ميوه ، 145 مسجد جامع ، 6 مدرسهء ابتدايى ، 8 مدرسه براى غير مسلمانان و 20 صومعه ( تكيه ) ، 12 كتابفروشى ، يك كتابخانه عمومى ، 20 مكتبخانهء پسرانه ، 8 كليسا ، 9 دبّاغخانه ، يك كارخانهء صابون سازى ، 129 كارگاه نخريسى ، و 22 كارگاه نساجى بود ، « 2 » در 1327 تعداد خانهها به 000 ، 90 باب مىرسيد . 3 چاپخانهء خصوصى ، 6 كليسا و 6 كنيسه نيز وجود داشت . « 3 » شكرى آلوسى 44 مسجد در شرق بغداد و 18 مسجد در كرخ را توصيف مىكند . « 4 »
دماى بغداد در تابستان بين 114 تا 121 درجهء فارنهايت و در زمستان بين 26 تا 31 درجهء فارنهايت بود ، ولى گاه در تابستان به 123 و در زمستان به 20 درجهء فارنهايت نيز مىرسيد .
بغداد در دورهء عثمانى شاعران برجستهاى چون فضولى ، ذهنى ، اخرس و عبد الباقى العمرى ؛ و تاريخنويسانى مانند مرتضى ، غرابى و شكرى آلوسى ؛ و فقيهانى نظير عبد اللّه سويدى و ابو الثنا آلوسى داشت . « 5 »
13 . بغداد امروز
بغداد جديد بويژه پس از دههء 1310 ش / 1930 گسترش قابل ملاحظهاى يافته ، و از شمال به اعظميه و كاظمين ، از مشرق به نوار
هامش
( 1 ) . سالنامه ( 1302 ) ، ص 335
( 2 ) . سالنامه ( 1321 ) ، ص 179
( 3 ) . سالنامه ( 1324 ) ، ص 223
( 4 ) . آلوسى ، مساجد
( 5 ) . آلوسى ، المسك الاذفر ، بغداد 1930