مىپوشاندند . خانهاى بسيار ، 24 حمام ، 5 مدرسهء بزرگ ، و 20 مسجد وسيع و بسيارى مسجد كوچك وجود داشت . « 1 »
معابر باريك بود ، و بعضى از آنها دروازه داشت كه شبها براى حفاظت مىبستند . خانهها مرتفع بود ، و پنجرههايى رو به كوچه داشت .
درون خانه ، رديف اتاقها رو به حياط ميانى مربع شكل كه معمولا باغى نيز داشت گشوده مىشد . از « سردابها » براى فرار از گرماى تابستان استفاده مىكردند ، و حال آنكه مهتابيها براى اواخر بعدازظهر مناسب بود . در تابستان ، مردم روى بام مىخوابيدند . « 2 » بغداد صنايعى از جمله دبّاغى ، و كارگاههايى براى تهيهء منسوجات پنبهاى و ابريشمى و پشمى داشت . « 3 »
از 1247 تا انقراض دولت عثمانى ، بغداد مستقيما تحت نظر قسطنطنيه بود . بعضى از حكّام درصدد اصلاحاتى برآمدند . محمد رشيد پاشا ( 1263 ) نخستين كسى بود كه كوشيد اوضاع اقتصادى را بهبود بخشد . وى شركتى براى خريد دو كشتى جهت حمل و نقل ميان بغداد و بصره تشكيل داد ، و موفقيّت آن منجر به طرح انگليسى مشابهى شد . نامق پاشا ( 1269 ) « دمير خانه » را تأسيس كرد كه كشتيها را تعمير مىكرد . « 4 » مدحت پاشا ( 1286 - 1289 ) نظام جديد « ولايت » را ابداع كرد . والى يك معاون ، يك مدير براى امور خارجه و يك مأمون يا منشى داشت . ولايت به هفت سنجق تقسيم مىشد كه در رأس هر كدام يك
هامش
( 1 ) .Buckingham , PP . 378 - 9 ;منشى بغدادى ، ص 31
( 2 ) .ibid , P . 380( 3 ) .Rousseau , PP . 2 - 10( 4 ) .Chiha , P . 54 , 58 - 9 ; ( Gazetteer , vol . 1 , P . 1360 , 1365 - 6 , 1372