وحشتانگيز ، قحطى و سيل كه به بيشتر جمعيت شهر صدمه زد ، پيش آمد ( 1247 ) . « 1 »
12 . سلطهء مجدد عثمانى
نظام ادارى بغداد به مقياس كوچكتر تقليدى از نظام ادارى قسطنطنيه بود . اختيارات عالى نظامى و ادارى پاشا حفظ شد . در رأس امور ، « كتخدا » ( يا كخيه ) بود كه مانند وزير عمل مىكرد . دستياران او يكى دفتردار بود كه مديريت امور مالى را به عهده داشت ، و ديگرى ديوان افنديسى يا رئيس ديوان وزارت بود . افسرى نيز فرماندهى نگهبانان قصر را داشت و « آغا » ى ينىچريها بود . رياست دستگاه قضايى را قاضى بر عهده داشت . پاشا « ديوان » را كه شامل كخيه ، دفتردار ، قاضى ، فرمانده و ساير شخصيتهاى برجسته بود براى بحث دربارهء مسائل مهم احضار مىكرد . در قصر ، خانههايى با آموزگاران و لهلهها براى تربيت مماليك وجود داشت . « 2 » سپاه مملوك از 500 ، 12 نفر تشكيل مىشد و در صورت ضرورت با پيوستن سربازان محلّى و افراد ساير قسمتهاى ولايت به سى هزار نفر افزايش مىيافت . « 3 »
هامش
( 1 ) . حديقة الزوراء ( خلاصه ) ، نسخهء خطى ، ب 43 - 44 ، 53 ، 55 - 56 ؛ ا . ر . سويدى ، نزهة الادباء ، نسخهء خطى ، ب 41 - 42 ؛ مرآت الزوراء ، ص 59 ؛ سليمان فائق ، تاريخ المماليك ، نسخهء خطى ، ب 39 - 52 ؛Gazetteer , vol . 1 , P . 1316 ; Fraser , Travels , vol . 1 , PP . 224 - 5 ; Handbook of MesoPotamia , vol . 1 , PP . 80 - 81( 2 ) . جودت ، ج 2 ، ص 287 ، ج 3 ، ص 204 ؛ عثمان بن سند ، ص 31 - 32 ، 39 ، 56 ؛Rousseau , P . 25 ff( 3 ) . سليمان فائق ، مماليك ، ب 51 - 52