آموخته مىشد ، تا گروهى برگزيده براى دولت آماده شود . « 1 » بدين ترتيب طبقهء حاكمهاى تربيت يافته ، فعّال ، و متراكم تشكيل شد . امّا به سبب حسادتها و توطئهها ضعيف بود . سليمان پاشا طوايف را مطيع ساخت ، نظم و امنيّت را برقرار كرد و به تشويق تجارت پرداخت . على پاشا در 1175 و عمر پاشا در 1177 دنبالهء كار را گرفتند . « 2 » در 1180 تأسيس يك نمايندگى انگليس در بغداد به تصويب بمبئى رسيد . « 3 » در 1186 / 1772 طاعونى وحشتناك در بغداد شيوع يافت كه شش ماه ادامه داشت .
هزاران نفر از بين رفتند ، گروههايى مهاجرت كردند ، و فعاليتهاى اقتصادى متوقف شد . « 4 »
امنيّت باعث شد كه بغداد به صورت مركز بزرگ تجارى درآيد . يك شاهد عينى در 1188 چنين نوشت : « اينجا بازار بزرگى براى محصولات هندوستان ، ايران ، قسطنطنيه ، حلب ، و دمشق ، و خلاصه انبار بزرگ مشرق زمين است » . « 5 »
اختلاف و رهبرى ضعيف مماليك به آشوب و هرج و مرج طوايف و تسلّط ايران بر بصره منجر شد . اين دوره هنگامى پايان يافت كه سليمان پاشاى كبير به حكومت رسيد ( 1193 ) و بغداد و شهر زور و بصره را به هم پيوست طوايف را مهار كرد ، و آرامش را برقرار ساخت و قدرت مماليك را احيا كرد . « 6 »
هامش
( 1 ) . سليمان فائق ، تاريخ المماليك ؛ دوحة الوزراء ، ص 8
( 2 ) . تاريخ جودت ، چاپ دوم ، ج 1 ، ص 339 - 340
( 3 ) .Gazetteer , vol . 1 , P . 1225( 4 ) .ibid . , vol , 1 , P . 324( 5 ) .ibid . , vol . 1 . P . 1243( 6 ) . تاريخ جودت ، ج 2 ، ص 146 ، 157 - 158 ؛ صوفى ، تاريخ المماليك ، ص 19 به بعد ، 54