دربر مىگرفت . مستوفى غرب بغداد را كرخ مىنامد و مىگويد كه پيرامون آن را حصارى مدوّر با محيطى به طول دوازده هزار قدم احاطه كرده بود . زندگى در بغداد سهل و مردم آن خوشخلق ولى زبان عربى آنها تحريف شده بود . حنبليان و شافعيان در بغداد اكثريت داشتند ، اگرچه پيروان فرقهها نيز بسيار بودند . مدرسه و رباط فراوان بود ، ولى به گفتهء مستوفى نظاميّه « بزرگترين آنها » بود ، در صورتى كه مستنصريّه زيباترين بناها به شمار مىرفت . « 1 » امكان دارد آرامگاه سيدّه زبيده ، احتمالا نوهء فرزند ارشد مستعصم ، متعلق به اين دوره باشد . « 2 »
7 . بغداد در عصر جلايريان
در 740 حسن بزرگ در بغداد استقرار يافت و سلسلهء جلايريان را كه تا 813 بر سر كار بود تأسيس كرد . مسجد مرجان مربوط به همين دوره است . از كتيبههاى آن چنين برمىآيد كه مرجان يكى از سرداران اويس ، شروع به ساختن مدرسه و مسجد آن در زمان حسن بزرگ كرد و عمارت آن را در زمان اويس در 758 به پايان رسانيد . اين مدرسه متعلّق به شيعيان و حنفيان بود . « 3 » فقط دروازهء مدرسه - يا بعدها مسجد - باقى مانده است .
علاوه بر اين ، از سيل ، محاصره ، يا آشوب كه ويرانى و خسارت فراوان به بار آورده ، سخن رفته است .
هامش
( 1 ) . نزهة ، ص 40 - 42
( 2 ) . عزّاوى ، ج 1 ، ص 406
( 3 ) . متن كتيبهها در آلوسى ، مساجد ، ص 45 به بعد ؛Massignon , Mission , vol . 2 , P . 1 ff