كه براى متوقّف ساختن آن اعزام شده بودند كرخ را چپاول كردند و اين اوضاع را وخيمتر كرد . « 1 » بحران در 654 ، يعنى هنگامى روى داد كه شخصى به دست اهالى كرخ به قتل رسيد و تودههاى عامّه به سربازانى كه براى حفظ نظم فرستاده شده بودند پيوستند و كرخ را غارت كردند ، چندين نقطه آن را به آتش كشيدند ، جمع كثيرى را كشتند ، و زنان بسيارى را ربودند . اين اعمال بدون مجازات نماند ، ولى آن واقعهء غمانگيز هرگز فراموش نشد . « 2 » عيّاران در اين زمان بسيار فعّال بودند .
ايشان دكانّها را غارت كردند و شبانه به خانهها دستبرد زدند و حتى مستنصريّه را دوباره تاراج كردند . « 3 »
حكومت ناتوانتر از آن بود كه بتواند نظم را برقرار سازد . جارى شدن سيلابها حاكى از ضعف دولت و غفلت از وضع آبيارى بود . در 641 سيل به نظاميه و نواحى مجاور آن رسيد و چند محله را ويران كرد .
در 646 سيلاب شرق بغداد را فرا گرفت ، بخشى از حصار را ويران ساخت و به محلهء حريم رسيد . همچنين سيل در رصافه جارى شد و بسيارى از خانههاى آن را ويران كرد . غرب بغداد در زير آب فرو رفت ، و بيشتر خانهها به جز بخشى از باب البصره و كرخ خراب شد ، خانههاى مجاور رودخانه از ميان رفت . سيل يكبار در 651 و بار ديگر در 653 بغداد را فرا گرفت و در اثر آن تعداد زيادى از خانهها فروريخت و كشتزارها آسيب ديد . بدترين سيل در 654 جارى شد و هر دو سوى شهر در محاصرهء آب قرار گرفت ، و حتّى سيل وارد بازارهاى شرق
هامش
( 1 ) . همان ، ص 267 - 277
( 2 ) . همان ، ص 314 - 315
( 3 ) . همان ، ص 254 ، 260 ، 262 ، 378