تكيه داشت . از نيمهء دوم قرن پنجم / يازدهم ، تغييرات فراوانى در شكل آن پديد آمد . بسيارى از محلّههاى غرب بغداد رو به ويرانى نهاد و باغها و خانههاى سابق به صورت زمين باير درآمد . « 1 » شايد اين امر علت افزايش مساجد جامع را روشن سازد . محلّههاى قديمى شمّاسيّه ، رصافه و مخّرم متروك ماند . « 2 »
بنيامين تطيلى [ اهل تودلا ] ، « 3 » كه در حدود 567 / 1171 از بغداد ديدن كرد ، از عظمت قصر خليفه با ديوار و باغها و باغوحش و درياچهء آن سخن مىگويد ، و از بيمارستان عضدى و شصت پزشك آن و آسايشگاهى ويژهء بيماران روانى با اعجاب ياد مىكند . وى چهل هزار يهودى در بغداد يافت كه ده مدرسه داشتند . « 4 » ابن جبير بغداد را در 581 توصيف كرده است . وى انحطاط كلّى آن را ملاحظه كرد ، و نخوت اهالى آن را به باد انتقاد گرفت ( ص 218 ) . اگرچه قسمت اعظم شرقى خراب شده بود ، هفده محلّهء جداگانه داشت كه هر يك داراى دو ، سه يا هشت گرمابه بودند ( ص 225 ) . محلّهء خليفه ؛ با قصرها و باغهايش ، در حدود يك ربع يا بيشتر مساحت شهر را دربر مىگرفت ( ص 226 - 227 ) . اين بخش ، جمعيت بسيار و بازارهايى پر رونق داشت ( ص 228 ) . قريّه بزرگترين محلّه ( به احتمال زياد ميان پل
هامش
( 1 ) . - خطيب ، ص 67 ؛ تنوخى ، نشوار ، ج 1 ، ص 74 - 75
( 2 ) . - ابن حوقل ، ص 241
( 3 ) .Benjamin Tudela( 4 ) .Itinerary , ed . and trans . by A . Asher , New York 1840 - 1842 , vol . 1 . text 54 - 64 , trans . PP . 93 - 103ترجمهء عربى ا . ح . حداّد ، بغداد 1945 ، ص 131 - 138