نخستين محاصره ، عناصر آشوبگر « عامّه » پديد آمدند . از آخرين ربع قرن سوّم / نهم سيل و آتشسوزى نيز در اين امر سهيم شدند . سيل در 270 ، تعداد 7000 خانه را در كرخ ويران كرد . در 292 و 328 بغداد از سيل آسيب فراوان ديد . « 1 » در 373 سيل از باب الكوفه گذشت و وارد شهر شد . « 2 » بىتوجهى به نهرها ، بويژه در دورهء « امير الامرائى » ( 324 - 334 ) ، سبب طغيان آب و ويرانى ناحيهء بادوريا گرديد . « 3 » در نتيجه ، اگرچه قحط و طاعون قبل از 320 كمتر پيش مىآمد ، بعد از اين تاريخ مكرّر روى مىداد . « 4 » قحطى 307 ناشى از احتكار بود و بسرعت مهار شد . قحطيهايى كه در 323 ، 326 ، 329 ( همراه با طاعون ) ، 330 ، 331 ( همراه با طاعون ) ، 332 ، 337 روى داد ، زندگى را غيرقابل تحمل كرد . « 5 »
در 308 و 309 كرخ از حريق زيان فراوان ديد . « 6 » در 323 حريق كرخ به محلّههاى عطّاران ( داروفروشان ) ، روغنفروشان ، جواهرفروشان و جز آن سرايت كرد و آثار آن تا سالها بعد مشهود بود . « 7 »
4 . بغداد از آلبويه تا سلجوقيان
بغداد در دورهء آلبويه روزگار سختى داشت . معزّ الدوله ( در 335 )
هامش
( 1 ) . طبرى ، سلسلهء 3 ، ص 2105 ؛ ابن اثير ، ج 8 ، ص 371 ؛ ابو المحاسن ، ج 3 ، ص 157 و 266
( 2 ) . صولى ، راضى ، ص 278 ؛ خطيب ، ص 16
( 3 ) . مسكويه ، ج 2 ، ص 19 ؛ صولى ، راضى ، ص 106 ، 137 - 138 ، 225
( 4 ) . - ابن اثير ، ج 7 ، ص 177 ، 187 ، 338
( 5 ) . صولى ، راضى ، ص 61 ، 104 ، 236 ، 251 ؛ ابن اثير ، ج 8 ، ص 282 ، 311 ؛ اصفهانى ، تاريخ ، ص 125 ؛ ابو المحاسن ، ج 3 ، ص 270 ، 274
( 6 ) . ابن اثير ، ج 8 ، ص 89 ، 95
( 7 ) . صولى ، راضى ، ص 68