مىتوانست به بازى گوى و چوگان بپردازد . هفتهاى دو بار با تشريفات تمام ، خليفهزادگان و بلندپايگان ، وزير و دبير و فرماندهان لشكرى گارد محافظ شخصى ، سپاهيان و قضات را به حضور مىپذيرفت و اين مراسم روز به روز باشكوه بيشتر برگزار مىشد و از آداب و تشريفات باستانى شاهنشاهان ساسانى الهام مىگرفت . در كاخ جديد « تاج » تالار مخصوصى به اين شرفيابيهاى تشريفاتى اختصاص يافت . خليفه در انتهاى ايوانى از اين تالار در برابر چشمان حاضران كه در دو سوى تالار خاموش به صف ايستادهاند ظاهر مىشد .
آنگاه مراسم انتصابات يا شرفيابى سفيران كشورهاى بيگانه برپا مىشد . در همين جايگاه بود كه بزرگان و بلندپايگان نسبت به خليفهء جديد سوگند وفادارى ياد مىكردند . اما مشورت خليفه با وزير براى امور جارى ضمن مذاكرات خصوصى صورت مىگرفت . جاى دواير ديوان مركزى هم كه وظيفهء نظارت بر كارگزاران ولايات را داشتند در خود كاخ بود و شخص وزير هر روز براى بررسى پروندهها و صدور فرمانهاى لازم در آنجا حضور مىيافت .
گاهى پيش مىآمد كه خليفه شخصا رياست مجالسى را بر عهده مىگرفت كه ضمن آن به مستدعيات اتباع وى يا به موارد خاص شخصيتهايى رسيدگى مىشد كه با داشتن منزلتى كموبيش بزرگ متهم به خيانت و يا مظنون به كفر و الحاد بودند . مقصود مجالسى است كه به « مظالم » شهرت داشتند و خليفه ضمن آن از رأى و مشورت خبرگان ، فقها ، دبيران و قضاتى كه گرد او جمع بودند بهرهمند مىشد . ولى غالبا اين وظيفه را به وزير يا به يكى از دبيران خود مىسپرد . اين روند عدالت حكومتى كه هالهاى از ابهام آن را گرفته مانع از آن نمىشد كه خليفه
بغداد ( چند مقاله در تاريخ و جغرافياى تاريخى) (فارسى) — صفحة 122
مساهمون: اسماعيل دولتشاهى
ص١٢٢