بهشت است . « 1 » اين نامى رسمى بود كه در اسناد ، سكّهها و اوزان و مانند آنها ظاهر مىشد . صورتهاى ديگر اين نام بويژه بغدان و نامهايى مانند مدينة ابى جعفر ، مدينة المنصور ، مدينة الخلفاء و الزوراء نيز به كار مىرفته است . « 2 » ظاهرا زوراء ، همانگونه كه در الفخرى آمده ، نامى قديمى بوده است . « 3 » مؤلّفان مسلمان مىنويسند كه منصور شهر خود را در محلى ساخت كه از دورهء پيش از اسلام سكونتگاههاى بسيارى در آنجا وجود داشته و مهمترين آنها دهكدهء بغداد « 4 » در ساحل غربى دجله در شمال صراة « 5 » بوده است . بعضى آن را همان روستاى بدوريا مىدانند و به بازار سالانهء آن اشاره مىكنند « 6 » كه روشن مىسازد چرا كرخ بعدها محلّهء بازرگانان شد . شمارى از سكونتگاههاى پيشين ، بويژه آرامى ، در بخش غربى در مجاورت كرخ قرار داشت . در ميان اينها ، خطّابيه ( نزديك باب الشام ) و شرفانيّه و در شمال آن وردانيّه بود كه در محلّهء حربيّه قرار داشت ، و صونايا نزديك ملتقاى صراة با دجله ( بعدا العتيقه ) ، و قطفتا در گوشهاى كه نهر رفيل به دجله مىريزد ، و براثا در جايى كه نهر كرخايه از نهر عيسى منشعب مىشود واقع بود . سه كوچنشين كوچك ، يعنى سال ، ورثالا ( بعدها محلّه قلّاعين ) و بناورا ، در
هامش
( 1 ) . انعام : 128 ؛ يونس : 26
( 2 ) . ابن الفقيه ، ب 29 پ ؛ ياقوت ، ج 1 ، ص 678 ؛ ابن رسته ، ص 108
( 3 ) . الفخرى ، ص 145 ؛ مستوفى ، نزهة ، ص 41 . براى توضيحات بعدى - مسعودى ، التنبيه ( قاهره ) ، ص 312 ؛ ياقوت ، ج 2 ، ص 954
( 4 ) . - طبرى ، سلسلهء 2 ، ص 277 ؛ سلسلهء 1 ، ص 2067 ؛ ابن جوزى ، مناقب ، ص 7 ؛ يعقوبى ، بلدان ، ص 237
( 5 ) . طبرى ، سلسلهء 3 ، ص 277
( 6 ) . خطيب ، ج 1 ، ص 25 - 27 ؛ ابن جوزى ، مناقب ، ص 6 ؛ يعقوبى ، بلدان ، ص 275