1 . نامگذارى شهر
نام بغداد به قبل از اسلام باز مىگردد و با اقامتگاههاى پيشين در اين محلّ ارتباط دارد . مؤلّفان مسلمان بر اين نكته آگاهى دارند و طبق معمول در پى يافتن منشأ ايرانى براى آن هستند . « 1 » آنان تبيينهاى فرضى گوناگونى عنوان مىكنند ، كه معمولترين آنها « خداداد » يا « هديهء خداوند » ( يا « بت » ) است . « 2 » نويسندگان معاصر عموما به طرفدارى از اين اشتقاق فارسى گرايش دارند . « 3 » بعضى ديگر منشأ آن را آرامى و به معناى « جايگاه يا محلّ گوسفندان » مىدانند . « 4 » دليچ بدون اينكه به معناى آن اشاره كند طرفدار منشأ آرامى براى آن است . « 5 »
در يك سند قضايى عهد حمورابى ( 1800 پيش از ميلاد ) ، نام شهر بگدادو « 6 » آمده است « 7 » كه نشان مىدهد اين نام پيش از حمورابى و قطعا پيش از هرگونه نفوذ ايرانى به كار مىرفته است . بغ و « حو « 8 » » را با يك علامت نشان دادهاند . امّا در يك سنگ مرزى متعلّق به زمان
هامش
( 1 ) . - مقدسى ، البدء ، ج 4 ، ص 101 ؛ ابن رسته ، ص 108
( 2 ) . - خطيب ، ج 1 ، ص 58 - 59 ( قاهره ) ؛ ياقوت ، ج 1 ، ص 678 - 679 ؛ ابو الفدا ، ج 1 ، ص 292 ؛ ابن جوزى ، مناقب ، ص 6 ؛ بكرى ، ج 1 ، ص 169 ؛ ابن فقيه ، نسخهء خطى مشهد ، ب 29 پ
( 3 ) .Salmon , Introduction , pp . 23 - 4 ; Le Strange , Baghdad , pp . 10 - 11 ; Streck , Landschaft , v . 1 , p . 49 - 50 ; Herzfeld , Paikuli , p . 153 ; W . Budge , By Nile and Tigris , p . 178 , JRIA . v . 1 , pp . 46 - 94( 4 ) . ى . غنيمه وا . كرملى در لغة العرب ، ج 4 ، ص 27 ، ج 6 ، ص 748 . اشارهء طبرى ( سلسلهء 3 ، ص 277 ) به سوق البقر ( « بازار گاو » ) در محل بغداد ملاحظه شود .
( 5 ) .Delitzsch , Paradies , p . 206 , 238( 6 ) .Bagdadu( 7 ) .. Schorr , Altbabylonische Rechtsurkunden , no . 197 , 1 . 17( 8 ) .Hu