شده بود ) بازرگاناند و مىخواهند با داشتن عنوان سياسى از پرداخت حقوق گمركى معاف شوند . اگر چه اورى در امور مذهبى اختلافاتى با ساير ارامنه داشت ، « 1 » ولى نخواست عليه مبلغان كاتوليك در اصفهان اقدامى كند ، بنابراين ، معلوم شد نگرانى مبلغان بىاساس بوده است . بايد به خاطر داشت كه پطر كبير نه به وسيلهء اورى و نه به طريق ديگر ، نمىخواست ايران را به مناسبت حملات لزگىها به قزاقهاى گربنت سى در درهء ترك ملامت كند . علت آن است كه در سالهاى 1707 و 1708 انقلاب سختى توسط بولاوين « 2 » در ناحيهء دون بر پا شده و جنگ با سوئد به مرحلهء دشوارى رسيده بود . در حقيقت چند سالى گذشت تا پطر كبير توانست دوباره توجه خود را معطوف به ايران و درياى خزر كند . « 3 »
3 - امپراتورى مغول
هنگامى كه شاه سلطان حسين در سال 1694 به تخت سلطنت نشست ، مدت چهل سال بود كه ايران و امپراتورى مغول با يك ديگر در حال صلح بودند . سلسلهء مغول مانند سلسلهء صفويه دورهء انحطاط را مىپيمود و مثل سابق قوى نبود . به همين علت اگرچه بر سر تصرف قندهار كه از سال 1648 به دست ايرانىها افتاده بود « 4 » اختلافى ميان دو كشور وجود داشت ، ولى احتمال نمىرفت كه اين قضيه باعث جنگ بشود .
قبل از جلوس شاه سلطان حسين ، روابط ميان دو مملكت روى هم رفته دوستانه بود . در سال 1682 محمد اكبر فرزند چهارم اورنگ زيب كه يك سال قبل از اين تاريخ سر به شورش برداشته بود به ايران پناه برد و عاقبت در آنجا در گذشت . « 5 » اين امر تا حدى ميان ايران و امپراتورى مغول اختلافاتى ايجاد كرد .
در آغاز سلطنت شاه سلطان حسين ، اختلافات ديگرى روى داد . توضيح آن كه شاه عالم ( يا معظم ) فرزند دوم امپراتور به حكومت ولايت كابل منصوب شده بود . وى بعد از رسيدن به اين
هامش
Snosheniya Petra Vedlikogo s Amiyanskim Narodom ( st . Petersburg , 1898 )همچنين -; J . de Morgan , Histoire( 1913A Joanisian , lsrael Ory und die Armenische Befreiungsidee ( Munich ,du Peuple Armenien depuis les Plus Recules jusgua'a nos jours ( paris , 1919 ) , pp . 247 - 8( 1 ) . اورى بعدا كاتوليك شد و اين خود براى اسقفهاى كشور او مايهء نهايت تأسف بود ، -Krusinaki , Revohution of Persia , p . 130.
( 2 ) .Bulavin.
( 3 ) . اين مقاصد و طرز عمل پطر كبير در فصل نهم شرح داده خواهد شد .
( 4 ) . اورنگ زيب در سالهاى 1649 و 1652 يعنى در عنفوان شباب كوشيده بود كه آن را به تصرف در آورد و برادر جوانش دارا شكوه سال بعد چنين تصميمى گرفت ولى كوششهاى آنها به نتيجه نرسيد .
( 5 ) . از هندوستان با يك كشتى انگليسى عازم مسقط شد و بعد با كشتى انگليسى ديگرى به بوشهر رفت .