شده است و توجهى به امور مملكت ندارد . در نتيجهء رفتار ناپسند او ، عدل و داد از كشور رخت بربسته و هرج و مرج و شرارت و فساد رايج شده است . به همين علت ، در راههايى كه سابقا امن بود اكنون دزد و راه زن مىبينيم . » « 1 » بعد از آن كه شرح مىدهد چگونه ملاها بر شاه مسلط شدهاند و مثالهايى از ضعف و بىكفايتى او مىآورد ، مىنويسد : « پادشاه چنان در نظر مردم خوار و بىمقدار شده است كه مىگويند فقط اسمى از او در ميان است . » « 2 »
شاه سلطان حسين علاوه بر آن كه مبالغ گزافى صرف حرمسراى خود مىكرد ، پول سرشارى نيز براى عمارت مىپرداخت . در اوايل قرن هجدهم ، ساختن قصر و باغ عظيم فرح آباد در جنوب غربى جلفا آغاز شد و آن را مىتوان ورساى ايران ناميد . « 3 » همچنين شاه مساجدى بر پا كرد و فرمان داد مساجد قديمى را تعمير و مرمت كنند . زيباترين ساختمان دورهء او كه توسط مادر پرهيزگارش بر پا شد ، مدرسهء مادر شاه در چهار باغ است كه خوش بختانه هنوز باقى است . « 4 »
در بيست و هشتم ماه اوت 1706 ، شاه با حرمسرا و جمعى از اعيان و اشراف و درباريان و نگهبانان خود كه شمارهء آنها در حدود شصت هزار تن بود اصفهان را به منظور زيارت مرقد حضرت معصومه و آرامگاه پادشاهان صفوى در قم ترك كرد . مىگويند ملتزمان ركاب پادشاه آن قدر زياد بودند كه وقتى متوقف مىشدند ، خيمه و خرگاه آنان چند فرسنگ را اشغال مىكرد . « 5 » پس از زيارت قم ، پادشاه و ملتزمان او عازم مشهد شدند . مخارج اين زيارت به اندازهاى سنگين بود كه به قول كروسينسكى : « نه فقط خزانه را كاملا خالى كرد ، بلكه ايالاتى را كه شاه از آنها مىگذشت خراب نمود . نصف مخارج اين سفر براى لشكركشى عليه ياغيان قندهارى كفايت مىكرد . » « 6 » شاه و ملتزمان او قريب يك سال در مشهد ماندند . در اين ضمن در ماه ژوئن 1707 خبر رسيد كه ساكنان اصفهان كه گرفتار قحط و غلاى شديدى شده بودند انقلاب كردهاند . « 7 » عدهء كثيرى در ميدان شاه گرد آمدند و بر عمارت عالى قاپو سنگ انداختند و خواستار آزادى عباس ميرزا برادر شاه شدند تا او را بر تخت سلطنت بنشانند . « 8 » چون قواى محلى براى دفع شورشيان كافى نبود ، شاه سلطان حسين ، شاه زاده گرجى ، كىخسروخان پسر لئون و برادر زادهء
هامش
( 1 ) . سفرنامه ، جلد اول ، ص 211 .
( 2 ) . همان ، ص 212 .
( 3 ) . ديوارهاى خارجى باغ فرح آباد كه هنوز ساختمان آنها به پايان نرسيده بود در تصوير زيبايى كه دوبروين از اصفهان كشيده است ديده مىشود . اين تصوير در لوحهء 74 در جلد اول سفرنامهء او موجود است . در صفحهء 194 همين جلد دربارهء اين باغ چنين مىنويسد : « باغ سلطنتى را ضمن احداث آن ديدم . اين باغ بسيار وسيع است . »
( 4 ) . شرح مدرسه و ساير ساختمانهاى اصفهان در ضميمهء سوم اين كتاب مىآيد .
( 5 ) . - 472Carmelites in Persia , vo 1 . 1 , p .، در اين كتاب اين مطلب از نامهاى كه پطرمارتير در جلفا ، به تاريخ 30 اكتبر 1706 ، نوشته است نقل شده است .
( 6 ) . كروسينسكى ، ص 92 .
( 7 ) . احتمال دارد كه اين قحطى مصنوعى بوده باشد . كروسينسكى ، ص 95 ، نقل مىكند كه مالكان بزرگ اغلب از ورود غلات به شهر جلوگيرى مىكردند تا قيمت غلات خود را در نتيجهء كميابى بالا ببرند .
( 8 ) . 7 - 26 ., Histoire de la Georgie , vo 1 . II , part II pp ."Chronique"Sekhnia Chkheidze ,