علاقهمند بود . همچنين سنگهاى گرانبها را مىخريد و مىفروخت ، ولى به مسافرت بيش از همه چيز دلبستگى داشت .
لوكا نويسندهء خوبى نبود و شرحى كه دربارهء مسافرتهاى او ( شامل اقامت او در ايران از پاييز 1700 تا ژوئيه يا اوت سال بعد ) در شرق مديترانه در دست داريم توسط بودله دو دروال از روى يادداشتهاى او تنظيم شده است . « 1 »
شرح مربوط به ايران در صفحات 1 - 126 ، جلد دوم كتاب لوكا « 2 » يافت مىشود كه در پاريس در سال 1704 به طبع رسيد . لوكا تا پايان عمر به مسافرت مشغول بود و در مادريد در 1737 درگذشت .
اگر چه شرح تجارب لوكا در ايران سطحى است ولى به خواندنش مىارزد و در كتاب حاضر در چند مورد اشاراتى به آن شده است .
( ب ) « .
H . H
» . با وجود كوششهاى فراوانى كه از طرف خانم واتسن ، كارمند كتابخانهء ادارهء هند ، به عمل آمده است نتوانستهايم هويت « .
H . H
» ، يعنى مؤلف يك نسخهء خطى انگليسى را كه ترجمهاى به زبان فارسى هم به آن ضميمه شده است ، كشف كنيم . « 3 »
بسيارى از اطلاعاتى كه دربارهء طوايف و موضوعات ديگر داده شده مربوط به زمان شاه سلطان حسين است و ارزش مخصوصى ندارد . ظاهرا « .
H . H
» وابسته به كمپانى انگليسى هند شرقى بوده است . اشخاصى مانند هنرى هاگ سن ، هيوگ هوپ و هنرى هوث ويت در زمانى كه نسخهء خطى فوقالذكر نوشته شد در هندوستان مشغول كار بودند . ولى دليلى در دست نداريم كه نشان دهد يكى از آنها زمانى به ايران سفر كرده باشد .
( ج ) كرامول ايرانى « 4 » . هنگامى كه خبر موفقيت شگفتانگيز محمود غلجايى در آوريل 1723 به اروپا رسيد ، شور و هيجان فراوانى برپا شد ، به طورى كه نام او و پدرش ميرويس كاملا مشهور گرديد .
نويسندهء مجهولى كه خود را افسرى سوئدى مىداند و مىگويد « سالها غلام خانهزاد ميرويس بود » ، در سال 1724 ، كتابى تحت عنوان فوق انتشار داد و آنچه را كه به عقيدهء خودش زندگى و ماجراى رئيس طايفهء غلجايى بود شرح داد . مؤلف اين كتاب عجيب ، كه قدرت تصورش به مراتب بيش از علاقهء او به درستى و صحت مطالب بود ، بعد از آن كه شرح كاملا موهومى دربارهء اصل و تربيت ميرويس مىدهد ، مىنويسد كه وى به خواندن علاقه داشت و از
هامش
( 1 )Omont Missions Archeologique francaises en Orient aux XVIIIe Siecles ( Paris , 1902 ) , p . . 318( 2 )Voyage du Sieur Lucas au levant.
( 3 ) . براى عنوان كامل كتاب - فهرست مآخذ كتاب حاضر ، تحت نام « .H . H» .
( 4 )The Persian Cromwel.