7 - اوراق سياسى در ادارهء بايگانى وزارت امور خارجهء انگليس « 1 »
نظر به اين كه انگليس در اوايل قرن هجدهم نمايندگى سياسى در ايران نداشت ، در ادارهء بايگانى وزارت امور خارجهء انگليس هيچ گونه سند سياسى كه بين دو كشور در آن مدت رد و بدل شده باشد وجود ندارد . از طرف ديگر ، در مجموعههاى
Sp 91
( روسيه ) و
Sp 97
( تركيه ) مداركى يافت مىشود كه در آن به وقايع ايران اشاره شده است ، ولى طبعا مربوط به روابط روسيه و تركيه بر سر موضوع ايران است . نامههاى مجموعهء
SP
از سن پترزبورگ داراى اهميت نيست ، و بنابراين احتياجى به تفسير ندارد ، ولى در مجموعهء مربوط به تركيه اسناد مهمى يافت مىشود .
در مجموعهء مربوط به تركيه بسيارى از گزارشهاى ابراهيم استانيان سفير انگليس در باب عالى ديده مىشود . وى در سال 1719 جانشين ادوارد ورت لى منتاگو شد و بعد از خود او ، ارل اهل كينول « 2 » در 1730 به مقام سفارت رسيد . در مجموعهء فوق نيز گزارشها و نامههايى از لندن مىتوان ديد كه حاوى دستورهايى در مسايل سياسى است .
مقايسهء گزارشهاى مختلف استانيان با گزارشهاى سفراى فرانسه « 3 » ضمن تصدى او بسيار جالب است . به عللى كه در فصل هفدهم ذكر شد ، « 4 » دولت ژرژ اول مىخواست تركيه را عليه روسيه وارد جنگ كند ، و استانيان مأموريت داشت تا مىتواند براى انجام دادن اين مقصود بكوشد . از طرف ديگر دولت فرانسه تا چندى سعى مىكرد اين دو كشور را از محاربه باز دارد . در نتيجه ، استانيان مجبور بود با همكاران فرانسوى خود مخالفت كند ، تا اين كه فرانسه متفق انگلستان شد . « 5 »
تصادم روسيه و تركيه بر سر مسئلهء ايران فرصت خوبى به دست استانيان داد كه دستورهاى دولت خود را با موفقيت انجام دهد ، ولى فعاليت دوبوناك سفير فرانسه كه مرد خستگى ناپذيرى بود و همچنين تمايلات صلح طلبانهء وزير اعظم تركيه اقدامات او را خنثى كرد . البته شكست استانيان در نتيجهء عدم ابتكار و فعاليت نبود . در گزارشهاى خود مطالب زيركانهاى دربارهء امور و رجال مىنويسد . لرد كينول او را مرد تنبلى مىداند كه زندگى خود را ، در طى دوازده سال سفارت ، روى نيمكتى با زنان گذرانده است . « 6 » ولى اين عقيده منصفانه نيست .
هامش
( 1 )Public Record Office.
( 2 )Earl of Kinnoull.
( 3 ) . ماركى دوبوناك ( 1716 - 1724 ) . ويكنت داندره زل ( 1724 - 1727 ) و ماركى دو ويل نو ( 1728 - 1741 ) .
( 4 ) . - اواسط فصل هفدهم .
( 5 ) . همچنين بعد از مرگ ژرژ اول ، سوء ظن انگلستان نسبت به روسيه كمتر شد .
( 6 ) . -State Papers 97 , vo 1 . XXVIهمچنين - مقالهء دكتر وود درEnglish Historical Review . vo 1 . XL ,551 .pدر اين مقاله دكتر وود استانيان را مرد تنبل و كندكارى مىداند . از طرف ديگر ، دكتر وود تعريف و تمجيد وزير اعظم را از استانيان نقل مىكند . موضوعى كه دربارهء خدمات استانيان در تركيه درDNBذكر شده است ناقص است .