و سبب انهدام دولت صفويان [ كذا ] از چاپ خارج كرد . اين كتاب كه به خوبى چاپ شده است داراى مقدمهاى ( شامل فهرست مندرجات ) و نود و هفت ورق است . فهرست مندرجات و عنوان فصلها به زبان فارسى است .
در مطالعهء ترجمهء تركى اين كتاب به خوبى مىتوان دخالت ابراهيم متفرقه را مشاهده كرد ، ولى به طور كلى ترجمهء او موثق است . وى شرح جالبى را كه كروسينسكى دربارهء تشريفات قرائت « انجيل سرخ » نوشته است ، « 1 » حذف كرده و از خود اشارات و جملاتى افزوده است كه كشيش يسوعى هرگز به كار نمىبرده است . مثل آيهاى كه در برگ 96 ب ، از قرآن آورده « 2 » يا القابى كه به نام اشخاص افزوده است . ظاهرا با كمك يكى از ايرانىها شرح كشته شدن گرگين يازدهم به دست ميرويس را اصلاح كرده و به جاى آن نوشته است كه او « مثل فرعون كافر در درياى فنا غرق شد » . « 3 » مع الوصف ، تغييرات و اضافات ابراهيم در هر مورد باعث اصلاح نشد . مثلا ، اگر چه كروسينسكى نام برادر و جانشين ميرويس را ننوشته است ، ابراهيم او را به غلط « عبد الله » مىداند . « 4 » ظاهرا اين نام را از ژوزف آپى سليميان ، كه با او آشنايى داشت ، فرا گرفته است . نام درست جانشين ميرويس عبد العزيز است .
داماد ابراهيم كه از ترجمهء تركى آن كتاب راضى نبود ، امر داد آن را به زبان لاتين برگردانند و براى اين منظور در اثر كوشش مصطفى افندى ، سفير تركيه در وين ، يوهان كريستيان كلوديوس ، استاد معروف زبان عربى در لايپزيگ ، دعوت شد به اين كار بپردازد . كلوديوس ابتدا به علت بيمارى حاضر نمىشد ، ولى در اثر طعنهء دشمنانش كه مىگفتند وى زبان تركى نمىداند ، پذيرفت و با چنان شدتى به كار پرداخت كه كتاب را ظرف مدت كوتاه شش هفته به پايان رسانيد .
ترجمهء لاتين كلوديوس به وسيلهء شركت گلديش در لايپزيگ ، در سال 1731 ، انتشار يافت . « 5 »
در اينجا بايد به قضيهء كروسينسكى بازگرديم . ظاهرا وى تا اواخر 1728 در خدمت راكوشى در رودستو به سر مىبرد ، تا اين كه مأمور رفتن به ايران شد ، ولى چون راههاى اين كشور را ناامن مىدانست به مملكت اصلى خود ، لهستان ، مراجعت كرد و ظاهرا بقيهء عمر را در آنجا گذرانيد . « 6 »
اگر چه كروسينسكى هرگز به ايران بازنگشت ، ولى تا پايان عمر نسبت به اين كشور و تاريخ آن علاقهمند بود . در سال 1733 ، در لمبرگ ، يا لووف ، كتاب درى افندى را ، كه راجع به شرح
هامش
( 1 ) . - اواخر فصل شانزدهم .
( 2 ) . عجب آن كه اين آيه را كامل ذكر نكرده است ، و شايد در نتيجهء غفلت نويسنده قسمتى از آن حذف شده است . شمارهء اين آيه 46 و از سورهء پانزدهم است و اصل چنين است :« ادْخُلُوها بِسَلامٍ آمِنِينَ »، كه كلمهء بسلام از قلم افتاده است .
( 3 ) . ورقb27 .
( 4 ) . ورقb34 .
( 5 ) . - سومين اثر مربوط به كروسينسكى در فهرست مآخذ كتاب انقراض سلسلهء صفويه .
( 6 ) . زومرفوگل در يادداشت مختصرى راجع به كروسينسكى مىنويسد كه وى بعد از رسيدن به اروپا ، پنج سال در رم گذرانيد . اين موضوع اشتباه است .