وجود دارد . « 1 » وى شايد تصور كرده است كه اين اثر همان كتاب تاريخ سياح است كه كلوديوس آن را به زبان لاتين در آورده است .
فلوريو دارمنونويل ترجمهء خاطرات كروسينسكى توسط بشون را در فهرست آثار هيئتهاى يسوعى در شرق مديترانه نياورده است ، و شايد به اين علت بوده است كه تصور مىكرده خاطرات مذكور به طرز شايستهاى مدون نشده است . اين فرضيه بر اين حقيقت متكى است كه وى متن كتاب را براى كشيش يسوعى ديگرى ، به نام ژان آنتوان دوسرسو « 2 » ، فرستاد كه آن را اصلاح و منتشر كند .
دوسرسو كه در 1670 در پاريس تولد يافته و هجده سال بعد به آيين يسوعى گرويده بود ، در ادبيات دست داشت و اشعارى به زبان لاتينى و فرانسوى گفته و همچنين چند نمايش نوشته بود . در شاعرى بيش از نمايش نويسى موفق شد و در هر حال از شاعران درجه دوم يا سوم به شمار مىآمد . بسيار تند مىنوشت و مىگويند اغلب نوشتههاى خود را تصحيح نمىكرد . شايد اين غفلت باعث اشتباهاتى شد كه وى ضمن اصلاح كتاب كروسينسكى مرتكب گرديد .
دوسرسو در مقدمهء خاطرات كروسينسكى مىنويسد كه تغييرات زيادى در آن داده است . در واقع مطالب كتاب را پس و پيش كرد تا از لحاظ تاريخى آن را مرتب كند . دوسرسو مىنويسد كه خاطرات كروسينسكى به سه بخش تقسيم شده بود . بخش اول راجع به ورود غلجايىها به ايران ، محاصره و تصرف اصفهان توسط افغانها ، كنارهگيرى شاه سلطان حسين ، سلطنت محمود ، سرانجام وحشتانگيز او و سلطنت اشرف تا سال 1725 بود . بخش دوم شورش افغانها ، سرگذشت ميرويس و جانشين او عبد العزيز « 3 » ، به قدرت رسيدن محمود و نخستين حملهء او را به ايران شرح مىداد . بخش آخر ، كه حجم آن به اندازهء مجموع دو بخش ديگر بود ، اوضاع آشفتهء مملكت را توصيف مىكرد و نتايج ناگوار حكمفرمايى خواجهسرايان را توضيح مىداد . « 4 »
دوسرسو گذشته از مرتب كردن مطالب كتاب از لحاظ تاريخى ، قسمت آخر آن را بسيار خلاصه كرد . همچنين تاريخچهء سلسلهء صفويه را از به دو تأسيس آن در 1499 ( كذا ) تا آغاز دورهاى كه كروسينسكى شرح مىدهد به آن افزود ، و تا انعقاد معاهدهء صلح ميان اشرف و تركها در اكتبر 1727 فصلى به آن اضافه نكرد . وى صريحا در مقدمهء خود متذكر شد كه ميان قسمتى كه
هامش
( 1 ) . كراكو( Krakow )، 1905 ، جلد بيستم . كربوت( Korbut )درLiteratura Polska , vo 1 , II , p . 1، حتى فراتر مىرود و مىگويدRelatioبه زبانهاى تركى ، هلندى و آلمانى ، فرانسوى و انگليسى ترجمه شد .
( 2 ) . جلد اول ، صفحاتXIVوXV.
( 3 ) . دوسرسو نام او را ذكر نمىكند . در تأليف كروسينسكى در 1740 ، اين نام عبد الله ذكر شده است .
( 4 ) . اين ترتيب مشابه كتاب 1740 است .