اصلا مربوط به فارس است ولى داراى مطالبى است كه راجع به ساير نواحى ايران است . مؤلف اطلاعات خود را از منابع اروپايى و غربى به دست آورده است .
تاريخ پانصد سالهء خوزستان ، تأليف مرحوم سيد احمد كسروى ، كه در سال 1312 شمسى ( 1933 - 4 ) در تهران منتشر شد ، سرگذشت خاندان بزرگ مشعشع را روشن مىكند . سيد عبد الله خاين كه يك يا دو سال قبل از پايان سلطنت شاه سلطان حسين والى عربستان ( خوزستان فعلى ) بود ، وابسته به اين خاندان بود . آنچه مؤلف راجع به اشغال بصره توسط ايرانىها و ماجراجويى صفى ميرزا قلابى در عربستان مىنويسد نيز قابل توجه است .
كتاب زبدة التواريخ سنندجى ، اثر محمد شريف بن ملا مصطفى قاضى اردلان در اواخر قرن هفدهم و اوايل قرن هجدهم ، از دو كتاب فوق اهميت كمترى دارد . مؤلف آن را براى خسروخان حاكم آن ايالت نگاشت . اين كتاب با وجود عنوانى كه دارد منحصرا مربوط به كردستان نيست ، بلكه قسمت اول آن عمومىتر است . بخش مربوط به دورهء مورد نظر ما در برگ 203 ب تا 206 ب است . اين كتاب كه نسخهء خطى آن در دست است تحت شمارهء 18 در مجموعهء براون در كتابخانهء دانشگاه كمبريج مضبوط است .
كتابى كه مربوط به دستهء ديگر است ولى از لحاظ عجيب بودن قابل ذكر است ، شرح حال اشرف اثر نويسندهء نامعلومى است . اين كتاب به زبان مالزى و عنوان آن حكايت سلطان هشرف [ كذا ] ذكر عجم است . قسمتى از آن توسط پ . پ . روردا فن آيزينگا « 1 » در آخر فرهنگ مالزى او نقل شده است .
ب - مراجع اروپايى
1 - كروسينسكى
تادوز يودا كروسينسكى در برززيك « 2 » در لهستان در 6 مه 1675 تولد يافت . در هجده سالگى آيين يسوعى را پذيرفت و بعد در آموختن زبانهاى شرقى چنان استعدادى از خود نشان داد كه در سال 1707 براى پيوستن به هيئت مبلغان يسوعى در ايران به اين كشور فرستاده شد . فعاليت و كاردانى او به اندازهاى بود كه در سال 1720 به عنوان دادستان اين هيئت منصوب گرديد .
هامش
( 1 )Roorda Van Eysinga.
( 2 ) . اين نامها را همانطور كه در لهستان معمول بود نوشتم . گبريل كربوت( Korbout )در كتابLiteratura Polska , vo 1 . II , p . 1، نيز چنين نوشته است . اسمTadeuszياThaddaeusرا مبلغان مذهبى عازم ايران بر خود مىنهادند ، زيرا تصور مىكردند شخص مقدسى به همان اسم ( مشهور به( St Jude )انجيل را به ايرانىها تبليغ كرده است .