7 - تذكرة الملوك
به مؤلف ناشناس تذكرة الملوك ، كه به عقيدهء پروفسور مينورسكى كتابش براى وقوف به تشكيلات دورهء صفويه كمال اهميت را دارد ، بسيار مديونيم . اين كتاب كه تا حدى خسته كننده است اطلاعات فراوانى راجع به تشكيلات پيچيدهء سلسلهء صفويه در اختيار ما مىگذارد .
پروفسور مينورسكى در مقدمهاى كه بر ترجمهء خود از كتاب تذكرة الملوك مىنويسد ، بعد از آن كه از آثار بعضى از نويسندگان اروپايى ، مانند كشيش رافائل دومانس ، شاردن ، كمپفر ، سانسون و دوبروين ، تعريف مىكند ، متذكر مىشود كه اين نويسندگان فقط وظايف اشخاصى را شرح مىدهند كه در عهد صفوى داراى مقاماتى بودند . در صورتى كه تذكرة الملوك تمام مشاغل را با اسامى فارسى آنها ذكر مىكند . همچنين مىنويسد كه اين كتاب داراى مطالبى است كه در جاى ديگر يافت نمىشود . « 1 »
كتاب مذكور احتمالا در 1726 يعنى در سال دوم سلطنت اشرف براى استفادهء فاتحان افغانى ايران نوشته شده است كه به علت نقص تربيت ، تجربه و اطلاع لازم را براى ادارهء چنان كشور وسيعى نداشتند .
نظر به اين كه پروفسور مينورسكى در مقدمه و تفسير خود بر اين كتاب حق مطلب را ادا كرده است ، دربارهء آن فقط مىتوان گفت كه مطالعهء آن براى درك تشكيلات ايران قبل از وقوع فاجعهء 1722 كمال ضرورت را دارد . واقعا باعث خوش بختى است كه اين كتاب نه تنها از دست برد حوادث مصون مانده است ، بلكه به وسيلهء چنين شخص مطلع و بصيرى به زبان انگليسى ترجمه و تفسير شده است .
8 - رضا قلى خان هدايت
رضا قلى خان هدايت كه بعدها به علت تخلصش « هدايت » ناميده شد ، در تهران در 15 محرم 1215 ( 8 ژوئن 1800 ) تولد يافت . وى از اخلاف شاعر معروف قرن چهاردهم شيخ كمال خجندى دوست حافظ بود .
شارل شفر ، در مقدمهاى كه بر ترجمهء فرانسوى از كتاب اثر رضا قلى خان مىنويسد ، مىگويد كه اين مرد را مىتوان به حق جزو نخستين صف ادبا و مورخان متبحرى دانست كه در طى اين قرن از ايران برخاستهاند . « 2 »
در اينجا با اشعار رضا قلى خان كارى نداريم و فقط يكى از آثار او را ، كه ادامهء تاريخ مير خواند است ، و به اسم ناصر الدين شاه روضة الصفاى ناصرى ناميده شده ذكر مىكنيم . اين اثر در تهران
هامش
( 1 ) . تذكرة الملوك ، ص 11 .
( 2 ) . - ص 10 .