معلوم نيست كه ژوزف چه مدت در گيلان ماند ، ولى ظاهرا در اوايل سال 1724 به قسطنطنيه رسيد و پس از ورود به اين شهر در سفارت فرانسه كارى به دست آورد . از نامهء مورخ 15 اكتبر 1725 به قلم ويكنت آندره زل ، سفير فرانسه ، چنين بر مىآيد كه ژوزف فقط به عنوان مترجم استخدام نشد . آندره زل در اين نامه مىنويسد كه وزير اعظم ژوزف را به حضور پذيرفت و با او بر سر مسألهاى مربوط به اسقف بزرگ گرجستان مذاكراتى به عمل آورد . بروسه « 1 » ضمن اين كه عين اين نامه را نقل مىكند ، مىنويسد كه ژوزف به نفع سفير جاسوسى مىكرد . اين گزارش منصفانه نيست ، زيرا ژوزف فقط به جاسوسى نمىپرداخت !
در قسطنطنيه ، ژوزف مطالب بسيارى تحرير كرد . در اين باره بايد گفت كه اطلاعات زيادى در اختيار سفير فرانسه گذاشت ؛ و او نيز در سال 1724 ، مدركى تحت عنوان « تاريخچهء انقلاب اخير ايران » به پاريس فرستاد كه متكى بر مطالب ژوزف بود . « 2 » همچنين ژوزف يادداشتى در دو فصل به زبان تركى براى اطلاع وزير اعظم نگاشت ، كه قسمت دوم آن مربوط به وقايع ايران تا اواخر 1725 بود . ژوزف براى لويى آندره دولامامى دوكلراك ترجمهاى از يادداشت فوق به زبان ايتاليايى تهيه كرد كه شخص اخير عنوان : « سرگذشت انقلاب ايران ، تأليف آقاى ژوزف گرجى ، مترجم كنسول فرانسه در اصفهان » « 3 » را براى آن انتخاب كرد .
چنان كه ديده مىشود ، نام خانوادگى ژوزف از عنوان فوق حذف شده است و او خود را گرجى معرفى كرده . حذف نام خانوادگى او ، و اين نكته كه در هيچ يك از اسناد وزارت امور خارجهء فرانسه چنين نامى را نديدم ، حس كنج كاوى مرا تحريك كرد ، و اگر چه تحقيقات دقيقى در اين باره به عمل آوردم ، ولى به جايى نرسيدم ؛ تا اين كه يادداشتهاى روزانهء گيلاننتس را خواندم كه در آنجا نام خانوادگى آپى سليميان ذكر شده است . « 4 » اين اسم به خوبى نشان مىدهد كه ژوزف اهل ارمنستان بوده است و گيلاننتس به صراحت ارمنى بودن او را متذكر مىشود .
شايد ژوزف از آن لحاظ خود را گرجى مىدانست كه متولد تفليس بوده . احتمال دارد كه وى اسم ارمنى خود را از آن لحاظ ننوشته است كه ادعاى خود را مبنى بر گرجى بودن ثابت كند ، ولى در اين صورت مىبايستى اسم مناسبى براى خود اختيار كند ؛ و ظاهرا اين كار را نكرده است .
چنان كه در يادداشت مربوط به لامى دوكلراك خواهيم ديد ، ژوزف نه تنها مطالبى مانند آنچه
هامش
( 1 )Histoire de la Georgie , vo 1 . II , Part i , p . 126.
( 2 ) . بايگانى وزارت امور خارجهء فرانسه ، جلد ششم ، اوراقb341 - 370 .
( 3 ) .« Catalogue des Ouvrages »اثر كلراك ، درHistoire de Perse depuis le Commencement de ce Siecle , vo 1 . I p . 17 .. ( 4 ) . - قسمت پنجم يادداشتهاى روزانهء گيلاننتس .