پاىتخت اندوخته بود ؛ « 1 » و مثل هلندىها خاطرات روزانه را يادداشت مىكرد . « 2 »
در ماه ژوئن ، دولت ايران ، كه براى پرداخت مواجب پادگان شهر دچار مضيقه شده بود ، از گاردان تقاضاى مبلغى وام كرد ولى او كارى نمىتوانست بكند زيرا به زحمت زندگى مىكرد . « 3 » نظر به اين كه پادرى تا وقت فرار خود در اصفهان بود و احتمالا با ساير فرانسوىها مىزيست ، مصاحبت او با گاردان مسلما ناگوار بوده است . « 4 » پس از آن كه پادرى در شب هشتم اوت از شهر گريخت ، گاردان حتما نفسى به راحتى كشيد .
چنان كه در فصل چهاردهم گفتيم ، به محض آن كه گاردان دريافت كه شاه قصد دارد تسليم شود ، منشى و مترجم خود ژوزف آپى سليميان را با وجود خطرات بسيار مأمور كرد به اردوى افغانها در فرح آباد برود تا از محمود خواهش كند اتباع فرانسوى و اموال آنها و همچنين مبلغان مذهبى را تحت حمايت خود بگيرد . ژوزف با موفقيت از دشوارىها گذشت و خواهش گاردان را ابلاغ كرد . مىگويند محمود از اين كه نمايندگان دول اروپايى او را به عنوان پادشاه ايران خطاب كرده بودند بسيار خشنود شد و فرمان داد كه فرانسوىها كار خود را ادامه دهند و پرچم فرانسه را برافرازند و كسى به هيچ وجه مزاحم آنها نشود . « 5 »
نظر به اين كه افغانها به ژوزف دستور داده بودند كه همراه رئيس تشريفات آنها باشد ، وى در ملاقاتى كه ميان شاه سلطان حسين و فاتح تخت و تاج ايران در 23 اكتبر 1722 صورت گرفت حضور داشت . بعدا گاردان به او ملحق شد و هر دو به اتفاق ساير فرانسوىها براى تقديم احترامات به نزد محمود رفتند ، كه در اين وقت با فتح و فيروزى به اصفهان در آمده بود .
محمود با فرانسوىها بهتر از انگليسىها و هلندىها رفتار كرد . شايد مىدانست كه منابع مالى فرانسوىها كمتر از رقباى آنهاست . درست است كه محمود كبوشىها را مجبور كرد كه صومعهء خود را به او واگذارند ، ولى اين عمل در نتيجهء تعصب مذهبى نبود ، بلكه از آن لحاظ بود كه اين صومعه در نزديك ارگ شهر قرار داشت . « 6 » همچنين گاردان را مجبور كرد كه مبلغى بپردازد ،
هامش
( 1 )Clairac , vo 1 . I . pp . 336.
( 2 ) . اين خاطرات روزانه در بايگانى وزارت امور خارجهء فرانسه مضبوط است .
( 3 ) . خاطرات روزانهء گاردان ، مورخ 16 ژوئن 1722 ، در همان بايگانى ، جلد ششم ، ورقb193 .
( 4 ) . پادرى در 15 ژوئن 1722 شكايت كرد كه گاردان هنوز او را « تعقيب مىكند » ؛ - گزارش او در همان تاريخ ، بايگانى وزارت امور خارجهء فرانسه ، جلد ششم ، ورقa182 .
( 5 ) . -" Memoire sur la Derniere Revolution de Perse jusequ'a la fin de lannee 1724در بايگانى وزارت امور خارجهء فرانسه ، جلد 6 ، ورقa385 . ( اين يادداشت ظاهرا در سفارت فرانسه در قسطنطنيه نوشته شده و متكى بر اطلاعاتى است كه ژوزف آپى سليميان به دست داده است ) . با وجود فرمان محمود ، بعضى از افغانها وارد خانهء گاردان شدند و او را مجبور كردند ساعتش را به آنها بدهد .
( 6 ) . - "Memoire surla Guerre Civile de perse"Joseph Apisalaimian ,در بايگانى وزارت امور خارجهء فرانسه ، جلد ششم ، ورقa289 .