از طرف ديگر برادرش عباس ، اگر چه نيز از دنياى خارج غافل بود ، و ليكن طبعى جنگجو داشت و مهارت و كاردانى از خود نشان مىداد .
شاه سليمان نتوانست جانشين خود را معين كند و اگر چه ممكن است در انتخاب فرزند اول به علت ضعف جسمانى و عقلانى او ترديد كرده باشد ، و ليكن مايل نبود فرزند دوم را به جاى او منصوب كند . مىگويند شاه سليمان در بستر مرگ به وزرايى كه در اطراف او گرد آمده بودند ، چنين گفت : « اگر طالب صلح و آرامشيد ، سلطان حسين ميرزا را به سلطنت برداريد ، و اگر مىخواهيد كشور ترقى كند و توسعه يابد ، عباس ميرزا را به جاى او انتخاب كنيد . » « 1 » شاه سليمان ، پس از اداى اين سخنان در گذشت و عمهء او مريم بيگم « 2 » ، كه نسبت به سلطان حسين ميرزا علاقهء زيادى داشت ، خواستار به تخت نشاندن او شد و چون زنى مستبد و با اراده بود ، خواجهسرايان را به دربار احضار كرد و پس از اعلام مرگ پادشاه اظهار داشت مايل است سلطان حسين بر تخت بنشيند . « 3 » خواجه سرايان كه كارها را از نظر مصالح و منافع خود مىسنجيدند ، دريافتند كه با انتخاب سلطان حسين سست عنصر ، بهتر مىتوانند به هدف خود برسند ، و بنابر اين احتياجى به توصيهء مريم بيگم نداشتند و بىدرنگ سلطان حسين ميرزا را در تاريخ 14 ذى الحجة 1105 مطابق با ششم اوت 1694 بر تخت نشاندند . « 4 » به قول محمد ابراهيم بن زين العابدين ، اين تشريفات در آينه خانه كه ساختمانى نظير چهل ستون و در ساحل جنوبى زاينده رود نزديك قصر سعادت آباد بود انجام گرفت . « 5 »
مطابق نوشتههاى كشيش مسيحى ، مارتن گودرو ، كه در آن وقت در اصفهان به تبليغ مشغول بود ، تاج گذارى شاه باعث جشن و سرور عمومى شد . ميدان شاه و بازارهاى طويل شهر در تمام شب چراغانى و شير و پلنگ و فيل و ساير جانوران باغ وحش سلطنتى ، با آهنگ طبل و شيپور ،
هامش
( 1 ) . اين حكايت با اختلافات مختصر در منابع مختلفه ديده مىشود . مخصوصا - « نصف جهان فى تعريف اصفهان » اثر محمد مهدى بن محمد رضا اصفهانى درBrowne MS 1 , 3 ( 9 ) , folio 124 a ,روضة الصفاى ناصرى ، جلد هشتم ، تأليف رضا قلىخان هدايت ؛ فارسنامهء ناصرى ، تأليف ميرزا حسن فسايى ، ص 155 ؛ تاريخ ايران ، تأليف سرجان ملكم ، جلد اول ، ص 594 .
( 2 ) . زبدة التواريخ ، ورقb203 . مطابق نوشتهء سانسون ( همان كتاب ، ص . 125 ) ، مريم بيگم چندى بعد از مرگ صدر همسر خود معشوقهء ساروتقى قورچى باشى شد . شاه سليمان پس از اطلاع بر اين قضيه فرمان داد آن مرد تيره بخت را گردن بزنند .
( 3 ) . زبدة التواريخ ، ورقb203 .
( 4 ) . معمولا اين تاريخى است كه در منابع ايرانى ديده مىشود و مورد تأييد جملى كاررى و جهانگرد هلندى دو بروين است در :Travels into Muscovy , Persia and the Parts of the East Indies vo 1 . 1 , p . 210از طرف ديگر درA Chronicle of the Carnnelites in Persia , vo 1 . 1 , p . 470 .از قول كشيش « الياس پيرو سنت البرت » چنين آمده است : « امروز كه هفتم اوت است ، در دو ساعت بعد از نيمه شب ، سلطان حسين فرزند ارشد او [ شاه سليمان ] كه بيست و شش سال و هفت ماه دارد به شاهى برداشته شد . »
( 5 ) . دستور شهر ياران ( نسخهء خطى ، موزه بريتانيا ، 62 . 1( Rieu supp، ورقb14 . براى جزئيات آينهخانه - ضميمهء سوم كتاب حاضر .