هداياى لويى چهاردهم به شاه را جهت تأمين مخارج راه بفروشد . اين نگرانىها چنان بر وجودش مستولى گرديد كه سه هفته بعد از ورودش به ايروان ، سم خورد و به اين ترتيب بر اجلى كه مسلما در پاى تخت در انتظارش بود پيشدستى كرد . « 1 » ماركيز دپينه هم پس از خودكشى محمد رضا بيگ اسلام آورد و مىگويند كه با برادرش ازدواج كرد . وى قسمتى از وظايف سفير پيشين را به جاى آورد ، به اين معنى كه هدايايى را كه در پاريس به او سپرده بودند به دربار ايران رسانيد .
ميان مأموريت فابر و محمد رضا بيگ وجوه تشابهى موجود است . اولا ، هر دو سفير صلاحيت لازم را براى انجام دادن مأموريت خود نداشتند . در واقع اگر معاصر معروف آنها ، فرانسوا دوكالير ، سوابق آنها را مطالعه كرده بود ، به اين نتيجه مىرسيد كه هيچ كدام از آنها شرايط لازم را از لحاظ ديپلماسى ندارند . ثانيا ، در هر دو مأموريت يك حادثهء عشقى عجيب به وقوع پيوست . ثالثا ، هر دو سفير به مرگ ناگهانى در گذشتند : يكى از تب ، و ديگرى به دست خود جان سپرد .
در ايامى كه محمد رضا بيگ به آهستگى از طريق روسيه باز مىگشت ، آنژدو گاردان به همراه فرانسوا ، برادر جوان خود ، و عدهاى ديگر از فرانسه عازم ايران شد . وى با مقام سفارت به اين كشور مىآمد و قرار بود پس از رسيدن به اصفهان و متصدى كنسولگرى فرانسه در اين شهر بشود . اين هيئت پس از آن كه در آسياى صغير از دست تركها زجر و آزار ديد ، در ماه ژوئيه 1717 به مرز ايران ، در حوالى ايروان ، رسيد . « 2 » آنژدو گاردان و همراهانش قريب سه ماه در اين شهر اقامت كردند و به علت بيمارى او شش هفته در تبريز ماندند . در ماه آوريل 1718 ، اين هيئت به درباريان ايران كه در آن وقت از كاشان عازم قزوين بودند رسيد . در قزوين آنژدو گاردان به خدمت فتحعليخان رفت و وزير كه هميشه نسبت به فرانسوىها نظر خوبى داشت ، از او پذيرايى شايانى كرد . « 3 »
هامش
( 1 ) . آنژدوگاردان كه در ماه ژوئيهء بعد به ايروان رسيد ، اظهار داشت كه محمد رضا ماه قبل در اين شهر از غصه جان سپرد ، ولى بعد گفت كه وى خود را مسموم كرد . و اين اظهار اخير محتملا درستتر است . - گزارشهاى او از ايروان و اصفهان ، به ترتيب مورخ 5 اكتبر 1717 ( بايگانى وزارت امور خارجهء فرانسه ، جلد 5 ، ورق 1469 ) و 15 سپتامبر ( بايگانى وزارت امور خارجه فرانسه ، جلد 5 ، ورقa176 ) .
( 2 ) . نامه ديسودن( Dissoudin )به ميشل از تبريز ، مورخ 12 ژوئيه 1717 ( بايگانى وزارت امور خارجهء فرانسه ، جلد 5 ، ورقb138 ) .
( 3 ) . كروسينسكى در كتابThe History of the Revolution of Persia , p . 141دربارهء فتحعليخان مىنويسد كه وى اروپايىها را عموما ، و فرانسوىها را خصوصا ، دوست مىداشت و مىكوشيد به آنها بيش از ديگران امتيازات تجارى بدهد و اين كار را فقط به علت علاقهء به آنها نمىكرد ، بلكه از لحاظ سياست بود ، زيرا مىدانست كه امتيازات زيادى كه شاه عباس به كمپانىها داده است به حال مملكت مضر است و دولت در صورتى سود مىبرد كه تجارت آنها رو به نقصان و زوال بگذارد .